← Ünite 5
Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 5: Toplam Kalite Yönetimi

Toplam Kalite Yönetimi - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 99
W. A. Shewhart'ın Çalışmaları (1932)
Kalite yönetimi ile ilgili ilk sistematik çalışmalar 1932 yılına, W. A. Shewhart'ın çalışmalarına kadar götürülebilmektedir. Ancak bu çalışmalar uzun süre sadece istatistik kalite kontrolü düzeyinde kalmıştır.
1950 ve 1960'lı Yılların Üretim Üstünlüğü
Teknolojik gelişmelerin yavaş ilerlediği 1950 ve 60'lı yıllarda küresel rekabetin temelini üretim üstünlüğü oluşturmaktaydı. Büyük üretim hacimlerine sahip dev şirketler geniş pazarlara girerek rakiplerini geride bırakabiliyordu.
1970'lerde Maliyet Odaklı Rekabet
1970'lerde teknolojinin yaygınlaşması ve Uzakdoğulu üçüncü dünya ülkelerinin daha ucuz üretim faktörleriyle uluslararası pazarlara girmesi, küresel rekabetin yönünü maliyetler üzerinde yoğunlaştırmıştır.
1980'lerde Kalite Talebi ve Japonya Etkisi
1980'lerde ucuz ve bol ürünlere doyan tüketiciler kaliteli ürünler talep etmeye başlamıştır. Batı'da oluşan bu kaliteli ürün talebini karşılayacak arz ise özellikle Doğu'dan ve Japonya'dan gelmiştir.

Anahtar Kavramlar

Toplam Kalite Yönetimi (TQM)Müşteri tatminini sağlamak, kaliteyi sürekli iyileştirmek ve rekabet gücünü artırmak amacıyla tüm işletme faaliyetlerini kapsayan bir yönetim felsefesidir. Metne göre bu yaklaşım ilk seferinde doğru işler yapmayı ve uzun dönemli klasik kontrollere gerek duymamayı hedefler.
İç MüşteriBir işletme içindeki süreçlerde mal veya hizmet üreten birimin çıktısını alan bir sonraki çalışan veya departmandır. TKY'de iç müşterilerin tatmini, nihai dış müşteriye ulaşmada kritik bir basamak olarak görülür.
Dış MüşteriÜretilen mal veya hizmeti satın kullanan, işletmenin dışındaki nihai tüketici veya alıcıdır. Toplam kalite felsefesinde tüm faaliyetlerin ana hedefi dış müşterinin beklentilerini karşılamak ve aşmaktır.
KaizenJaponca kökenli bir kavram olup 'sürekli iyileştirme' anlamına gelir. TKY'nin temel ilkelerinden biri olan kaizen, ürünlerde, süreçlerde ve hizmetlerde durmaksızın küçük veya büyük geliştirmeler yapmayı hedefler.
Süreç YönetimiKaynakları işleyip katma değer kazandırarak ürün veya hizmete dönüştüren işlemler dizisinin yönetilmesidir. Süreçlerin tanımlanması, ilişkilerin çözümlenmesi, süreç sahiplerinin belirlenmesi ve performans kriterlerinin konulmasını kapsar.
Önlemeye Dönük YaklaşımTKY'de hataları sonradan tespit etmek veya ayıklamak yerine hiç hata yapmamayı sağlayan proaktif bir yaklaşımdır. Geleceği düşünerek planlardaki aksaklıkları önlemeyi ve hata kaynaklarını kurutmayı amaçlar.
Öğrenen OrganizasyonÇalışanların sürekli eğitim aldığı, edinilen bilgilerin kurumsal hafızaya aktarıldığı ve değişen şartlara hızla adapte olabilen organizasyon yapısıdır. TKY'nin temel ilkelerinden biriyle doğrudan ilişkilidir.
Kalitenin Performans BoyutuGarvin'in kalite boyutlarından biri olup bir ürünün temel işletim özelliklerini ifade eder. Örneğin bir otomobilin hızı, konforu, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi performans boyutuna girer.
Garvin'in Uygunluk BoyutuBir ürünün tasarım veya işletim özelliklerinin, önceden belirlenen teknik standartları karşılama derecesidir. Örneğin bir otomobilin yakıt tüketiminin hedeflenen seviyenin çok üzerinde olmaması bu boyuta örnektir.
JIT (Just In Time - Tam Zamanında Üretim)İşletmelerin stok maliyetlerini düşürmek ve müşteri taleplerine hızlı yanıt vermek amacıyla malzemeleri tam gerektiği zaman üretim hattına sunmasını sağlayan modern bir üretim ve yönetim tekniğidir.
Vekâlet Yaklaşımı (Agency Approach)Klasik yönetim anlayışında yer alan, her insanın kendi çıkarını maksimize etmeye çalıştığı varsayımına dayanan görüştür. Yöneticileri firma sahibinin çıkarlarını korumakla yükümlü birer vekil olarak ele alır.
Sosyal PaydaşTKY anlayışında sadece firma içindeki çalışanları değil; satıcıları, bayileri, çalışanların ailelerini, ortakları ve toplumun kesimlerini kapsayan, işletmeyle ilişkili tüm gruplardır.
Ters Dönmüş Üçgen (Inverted Triangle)TKY ile birlikte yöneticilerin rolünün değişmesi sonucu ortaya çıkan, müşteri ve ön saflardaki çalışanları en üst konuma taşıyan, yöneticileri ise onlara destek olan koçlar olarak konumlandıran yatay organizasyon yapısıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

1950-1960 Dönemi Önemli Kalite Öncüleri

Philip Crosby, Edward Demings, Armond Feigenbaum, Joseph Duran ve Kaon Ishikawa gibi araştırmacılar 1950 ve 60'larda ileri sürdükleri fikirlerle kalitenin tüm işletmeye yön veren bir kavram olmasını sağlamıştır.

David A. Garvin'in Kalite Boyutları (1987)

David A. Garvin, 1987 yılında yayınladığı çalışmasında kaliteyi belirgin ve ölçülebilir parametreler içeren performans, özellikler, güvenilirlik, uygunluk, sağlamlık, servis hizmetleri, estetik ve algılanan kalite olmak üzere 8 stratejik boyuta ayırmıştır.

1980'ler ve 1990'larda TKY Fırtınası

1980'li yıllarda başlayan ve 1990'lı yıllarda küresel ölçekte büyük popülarite kazanan Toplam Kalite Yönetimi (TQM), işletmecilik anlayışında köklü bir devrim yaratarak diğer tüm güncel yönetim yaklaşımlarının temelini oluşturmuştur.

Önemli Kalite Temsilcileri ve Katkıları

Metinde belirtilen temsilcilerden E. Deming yönetim felsefesini, J. Juran planlama ve kalite maliyetini, A. Feigenbaum toplam kalite kontrolünü, K. Ishikawa kalite çemberlerini ve P. Crosby ise ilk seferinde doğru yapma ilkesini geliştirmiştir.

Singo'nun Pokayoke (Sıfır Hata) Anlayışı

Kalite temsilcilerinden S. Singo tarafından geliştirilen 'Poka-Yoke' kavramı, üretim süreçlerinde hata yapılmasını önleyen veya hatalı parça üretimini anında durduran sıfır hata yaklaşımını ifade eder.

TKY'nin Akademik Olmayan Kökeni

TKY'yi diğer klasik yönetim yaklaşımlarından ayıran en ilginç özelliklerden biri, TKY ile ilgili fikir ve uygulamaların akademisyenler tarafından değil, doğrudan sanayide ve kamuda yöneticilik yapan uygulayıcılar tarafından geliştirilmiş olmasıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavlarda kalitenin 8 boyutu (Performans, Özellikler, Güvenilirlik, Uygunluk, Sağlamlık, Servis, Estetik, Algılanan Kalite) sıkça karıştırılır; Garvin'in bu boyutlarının tanım anahtarlarını ezberleyin.
  • Klasik örgüt ile TKY örgüt özellikleri tablosu (Örn: 'Standartlara uymak' vs 'Tarafların doyumu', 'Otokratik' vs 'Katılmalı') sınavda karşılaştırma sorularının vazgeçilmezidir.
  • Kalite temsilcilerinin eşleştirmelerine dikkat edin (Örn: Ishikawa = Kalite Çemberleri, Deming = Yönetim Felsefesi, Juran = Planlama ve Maliyet).
  • TKY'nin 8 temel ilkesini (Müşteri odaklılık, Liderlik, Katılım, Kaizen, Hedef/Veri, Süreç yönetimi, Önleme, Eğitim) eksiksiz bilin; 'hangisi ilkelerden değildir' tarzı sorular çok gelir.
  • TKY'nin popülarite kazandığı dönemin 1980-1990'lar olduğunu, ilk sistematik çalışmaların ise 1932'de Shewhart ile başladığını tarih bazlı sorular için unutmayın.
  • TKY'nin akademik kökenli olmayıp sanayi ve kamudaki yöneticiler tarafından geliştirildiği bilgisi çeldirici sorularda karşınıza çıkabilir.