← Ünite 10
Hizmet Pazarlaması

Ünite 10: Hizmetlerde Fiyatlandırma

Boş Koltuk Kaybı Olgusu
Hizmetlerin depolanamaz olmasının en somut örneği havayolu ve tiyatro işletmeleridir. Belirli bir seferde boş kalan uçak koltuğu veya o gece satılamayan tiyatro koltuğu, bir sonraki güne devredilemez ve o koltuktan elde edilecek gelir kalıcı olarak sıfırlanır.
Hizmet Sektöründe Sabit Sermaye Yoğunluğu
Hizmet işletmelerinin kuruluş aşamasında bina, teknolojik altyapı ve donanım için çok yüksek miktarda sabit sermaye yatırımı gerekir. Beş yıldızlı bir otel inşası veya tam donanımlı bir özel hastane açılışı, bu yüksek başlangıç maliyetlerinin en bilinen örnekleridir.
İnsan Emeği ve Verimlilik Paradoksu
Hizmet sektöründe insan emeğinin ikame edilemez olması, sanayinin aksine birim zamanda üretilen iş miktarının teknolojiyle doğrusal artırılamamasına yol açar. Bu durum, tüm dünya ekonomilerinde hizmet maliyetlerinin sürekli yükselmesinin temel nedenidir.
Girdi Birimiyle Satış Zorunluluğu
Hizmetlerin somut bir çıktısının ölçülmesindeki zorluk nedeniyle, birçok profesyonel hizmet (hukuki danışmanlık, psikolog seansı, özel ders) çıktı bazlı değil, harcanan zaman gibi girdi birimleri (saatlik ücret) üzerinden fiyatlandırılır.

Anahtar Kavramlar

Hizmetlerin SoyutluğuHizmetlerin fiziksel bir formunun olmaması, satın alınmadan önce duyu organlarıyla algılanamaması, denenemediği için tüketicide yüksek satın alma riski yaratması durumudur.
Kolay Bozulabilirlik (Dayanıksızlık)Hizmetlerin üretildiği anda tüketilmek zorunda olması, stoklanıp daha sonra satılmak üzere saklanmasının imkansız olması özelliğidir. Örneğin, boş kalkan bir uçak koltuğunun gelirinin sonsuza dek kaybedilmesi bu kavramla açıklanır.
Hizmetlerde Verimlilik AzalmasıTeknolojik gelişmelere rağmen, hizmet sunumunda yoğun olarak kullanılan insan emeğinin belirli bir zaman dilimindeki iş üretme kapasitesinin artırılamaması nedeniyle ortaya çıkan küresel maliyet problemidir.
Maliyete Dayalı FiyatlamaHizmetin sunumu için katlanılan direkt maliyetler ile genel üretim giderlerinin üzerine belirli bir kar marjı eklenerek satış fiyatının belirlenmesi yöntemidir.
Talebe Dayalı FiyatlamaFiyatın, hizmetin maliyetinden ziyade tüketicilerin o hizmete karşı gösterdiği talep yoğunluğuna, istek düzeyine ve algıladığı değere göre esnek bir şekilde belirlenmesi yaklaşımıdır.
Fiyat FarklılaştırmasıAynı hizmetin farklı pazar bölümlerine, farklı zaman dilimlerinde veya farklı mekanlarda, maliyet farkı gözetmeksizin farklı fiyatlarla sunulması uygulamasıdır.
Rekabete Dayalı Fiyatlamaİşletmenin fiyat belirlerken kendi iç maliyetleri veya müşteri talebi yerine, pazardaki rakiplerinin uyguladığı fiyat politikalarını ve oranlarını temel alması yöntemidir.
Fiyat DemetlemeBirden fazla hizmetin veya ürünün tek bir paket (set) haline getirilerek, tek bir fiyat etiketiyle tüketiciye cazip bir şekilde sunulması stratejisidir.
Karma DemetlemeMüşteriye paketi oluşturan hizmetleri ister tek tek kendi fiyatlarıyla ayrı ayrı, isterse bir arada paket halinde indirimli fiyatla alma seçeneğinin sunulduğu demetleme türüdür.
Karma Lider DemetlemeTüketicinin ana (lider) hizmeti tam fiyatından satın alması koşuluyla, pakette yer alan ikinci veya yardımcı hizmetin fiyatında indirim uygulanması esasına dayanan stratejidir.
Saf DemetlemePaket içerisindeki hizmetlerin kesinlikle tek tek satılmadığı, tüketicinin bu hizmetleri sadece ve sadece bir bütün set olarak satın alabildiği demetleme türüdür.
Hasıla Yönetimi (Yield Management)Kapasitesi sınırlı ve kolay bozulabilir hizmet işletmelerinde, doğru müşteriye, doğru zamanda ve doğru fiyatta satış yaparak toplam geliri ve kapasite kullanımını maksimize etmeyi amaçlayan sistematik yönetim aracıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Arbitraj Engeli Koşulu

Talebe dayalı fiyat farklılaştırmasının başarılı olabilmesi için, düşük fiyattan hizmet alan bir grubun (örneğin öğrenci tarifesi alanların) bu hizmeti yüksek fiyat ödeyen gruba (tam biletlilere) el altından satmasının engellenmesi şarttır.

Standart Hizmetlerde Rekabetçi Fiyatlama

Kuru temizleme, oto yıkama veya standart berber hizmetleri gibi tüketicinin gözünde farklılaşmamış homojen hizmetlerde, işletmeler kendi maliyetlerine bakmaksızın doğrudan rakiplerin belirlediği piyasa fiyatını uygulamak zorundadır.

Oligopol Pazar Yapısında Fiyat Birliği

Az sayıda devasa hizmet işletmesinin yer aldığı oligopol pazarlarda (örneğin GSM operatörleri), rekabete dayalı fiyatlama baskındır. İşletmeler pazar payı kaybetmemek için rakiplerinin fiyat hamlelerini anlık olarak takip eder ve benzer fiyatlar belirler.

Karma Birleşik Demetleme Örneği

Bir otelin konaklama hizmeti ile açık büfe kahvaltı hizmetini birbirinden ayırmadan, tek bir set halinde ve tek bir gecelik fiyatla müşteriye sunması karma birleşik demetleme uygulamasına somut bir örnektir.

Kuyruk Yönetimi ve Müşteri Algısı

Bekleme zamanının yönetilmesinde en önemli unsur adalet algısıdır. Hizmet işletmelerinde müşterilerin kuyruğun adil bir şekilde ilerlediğini görmesi ve zihinlerinin başka yöne çekilmesi, algılanan bekleme süresini ve memnuniyetsizliği azaltır.

Sınavda Dikkat Et

  • Fiyatlandırmanın pazarlama karması içindeki benzersiz rolüne dikkat edin; sadece fiyatlandırma doğrudan gelir getirici işleve sahiptir, diğer unsurlar maliyet yaratır.
  • Hizmetlerdeki verimlilik azalışı sorusunun kökenine dikkat edin; bunun nedeni teknolojiye rağmen insan emeğinin birim zamandaki kapasitesinin artırılamamasıdır.
  • Tiyatro ve uçak koltuğu örnekleri doğrudan 'kolay bozulabilirlik ve bekletilememe' (stoklanamama) özelliğiyle ilgilidir, sınavda bu eşleştirmeyi unutmayın.
  • Hizmetlerin birim maliyetini hesaplamak zor olduğu için çıktı yerine 'girdi birimiyle' (harcanan saat/emek) satıldığını mutlaka aklınızda tutun.
  • Demetleme türleri arasındaki farkları iyi öğrenin; özellikle hizmetlerin ayrı ayrı satılmadığı tek türün 'Saf Demetleme' olduğunu unutmayın.