İş SağlığıTüm mesleklerde çalışanların bedensel, ruhsal ve sosyal yönden iyilik durumlarını en üst düzeye getirmeyi ve sürdürmeyi amaçlayan bilim dalıdır. Çalışma koşullarından kaynaklanan risklerin önlenmesini ve işin insana uyumunu hedefler.
İş GüvenliğiÇalışanların korunmasını, rahat ve güvenli bir ortamda çalışmalarını sağlamayı amaçlayan teknik çalışmalar bütünüdür. İş yerindeki tehlikeli durumların ve davranışların önceden tespit edilerek ortadan kaldırılmasını kapsar.
Ergonomiİşin işçiye, işçinin de işe optimum uyumunu sağlamayı amaçlayan, insan-makine-çevre ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Bernardino Ramazzini'nin iş-sağlık ilişkisi çalışmaları bu bilimin temeli kabul edilir.
Dilaver Paşa Nizamnamesi1865 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nda Ereğli kömür havzasındaki maden işçilerinin çalışma koşullarını iyileştirmek amacıyla çıkarılan ilk tüzüktür. Madenlerde bir sağlık görevlisi bulundurulmasını zorunlu kılmıştır.
Maadin Nizamnamesi1869 yılında Osmanlı'da yürürlüğe giren ve iş kazalarını önleme yükümlülüğünü işverene veren düzenlemedir. Kazaya uğrayanlara tazminat ödenmesini ve diplomalı hekim çalıştırılmasını zorunlu kılmıştır.
Umumi Hıfzısıhha Kanunu1930 yılında çıkarılan ve çocuk ile kadın işçilerin korunmasına yönelik ilk hükümleri barındıran kanundur. Belirli sayıda çalışanı olan iş yerlerinde hekim ve revir bulundurma zorunluluğu getirmiştir.
6331 Sayılı Kanun2012 yılında Türkiye'de yürürlüğe giren, kamu ve özel sektör ayrımı yapmaksızın tüm çalışanları kapsayan müstakil İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Mevzuat tekliğini sağlamıştır.
Çırakların Sağlığı ve Morali Kanunu1802 yılında İngiltere'de çıkarılan ve dünya tarihinde iş sağlığı ve güvenliği alanında kabul edilen ilk yasal düzenlemedir. Çalışma süresini 12 saatle sınırlandırmıştır.
Fabrikalar Yasası1833 yılında İngiltere'de kabul edilen ve 9 yaşından küçük çocukların çalıştırılmasını yasaklayan tarihi yasadır. 18 yaş altındakilerin gece çalıştırılmasını da engellemiştir.
On Saat Yasası1847 yılında İngiltere'de yürürlüğe giren ve günlük çalışma sürelerinin daha da azaltılarak 10 saate indirilmesini sağlayan yasal düzenlemedir.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)1919 yılında Milletler Cemiyeti'ne bağlı olarak kurulan ve daha sonra Birleşmiş Milletler uzmanlık kuruluşu haline gelen, küresel iş standartlarını belirleyen kuruluştur.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO)Birleşmiş Milletler'e bağlı olan ve toplum sağlığı ile çalışan sağlığı standartlarının geliştirilmesi için ILO ile ortak komisyonlar kurarak çalışan uluslararası sağlık otoritesidir.
Esnek ÇalışmaGeleneksel tam süreli çalışma modellerinin yerine geçen; part-time, geçici süreli, evde parça başı veya taşeron çalışma gibi a-tipik istihdam biçimlerini ifade eden çalışma modelidir.
Çekirdek İşgücüİşletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmesi için olmazsa olmaz nitelikteki, yüksek vasıflı, eğitimli ve genellikle tam zamanlı güvenceli istihdam edilen çalışan grubudur.
Çevre İşgücüİşletmelerin dönemsel iş yüküne göre sayısal esneklik sağlamak amacıyla istihdam ettiği, görece düşük vasıflı, geçici veya taşeron çalışanlardan oluşan gruptur.
Fordist ÜretimKitle üretimine dayalı, montaj hattı kullanımını esas alan, standartlaştırılmış ürünlerin yüksek miktarda üretildiği geleneksel endüstriyel üretim modelidir.
Post-Fordist ÜretimTeknolojik gelişmelerle şekillenen, esnek üretim hatlarına sahip, müşteri taleplerine göre hızlı ürün çeşitliliği sunabilen modern üretim modelidir.
OHSAS 18001İş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliği risklerinin yönetilmesi amacıyla geliştirilmiş, uluslararası düzeyde kabul gören prestijli bir yönetim sistemi standardıdır.
ISO 9001İşletmelerin ürün ve hizmet kalitesini garanti altına almak için uymaları gereken standartları belirleyen uluslararası kalite yönetim sistemidir.
İhtiyat ve Teavün Sandıkları1921 yılında 151 sayılı kanunla Ereğli havzasında kurulan, işçi ve işveren katkılarıyla biriken fonlar sayesinde işçilere sağlık ve sosyal yardım sağlayan sandıklardır.
MecelleOsmanlı İmparatorluğu döneminde uygulanan, borçlar ve eşya hukuku kurallarını içeren ve sanayi öncesi dönemde çalışma ilişkilerini kısmen düzenleyen medeni kanundur.
Lonca SistemiOsmanlı'da zanaatkarların ve esnafın örgütlendiği, iş kollarındaki çalışma koşullarını, çıraklık ve kalfalık ilişkilerini düzenleyen geleneksel meslek örgütlenmesidir.
İzmir İktisat Kongresi1923 yılında toplanan ve yeni Türkiye'nin ekonomi politikalarını belirlerken günlük 8 saat çalışma, çocuk işçiliğinin yasaklanması gibi sosyal güvenlik kararlarını alan tarihi kongredir.
Sosyal DevletVatandaşlarının sosyal ve ekonomik refahını korumayı, onlara asgari bir yaşam standardı sunmayı ve çalışma hayatındaki sağlık risklerini güvence altına almayı görev edinen devlet modelidir.
