İnfografik
Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İşletme Lisans Programı » İş Sağlığı ve Güvenliği
← Ünite 3
İş Sağlığı ve Güvenliği

Ünite 3: İşveren Yükümlülükleri ve Çalışan Sorumlulukları

6331 Sayılı İSG Kanunu
30 Haziran 2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren bu kanun, Türkiye'de kamu ve özel sektör ayrımı yapmaksızın tüm çalışanları İSG kapsamına almıştır.
Türk Borçlar Kanunu Madde 417
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren bu maddesi, işverenin işçinin kişiliğini koruma, dürüstlük ilkelerine uygun düzen sağlama ve psikolojik/cinsel tacizi önleme borcunu açıkça düzenlemiştir.
İSGB Kurma Sınırları
Çok tehlikeli sınıfta 750, tehlikeli sınıfta 1000 ve az tehlikeli sınıfta 2000 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde tam süreli işyeri hekimi istihdam edilerek İSGB kurulması kanunen zorunludur.
İSG Kurulu Kurma Sınırı
6331 sayılı Kanun uyarınca, işyerinde en az 50 çalışanın bulunması ve yapılan işin 6 aydan uzun sürmesi durumunda İSG Kurulu kurulması zorunlu kılınmıştır.

Anahtar Kavramlar

İş Sağlığı ve Güvenliği KuruluElli veya daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan uzun süren işlerin yapıldığı işyerlerinde, İSG faaliyetlerini yönetmek ve kararlar almak üzere işveren tarafından kurulması zorunlu olan çok sesli kuruldur.
İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB)İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan, en az bir işyeri hekimi ile işyerinin tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanından oluşan ve gerekli donanıma sahip olan birimdir.
Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)İşyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere gerekli donanım ve personele sahip olan ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kamu veya özel sektör kuruluşlarıdır.
Yetkilendirilmiş Toplum Sağlığı Merkezi (YTSM)Toplum sağlığı merkezleri bünyesinde, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan ve Bakanlıkça yetkilendirilen resmi birimlerdir.
Destek ElemanıAsli görevinin yanında acil durumlarla mücadele etmek üzere önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele ve ilk yardım gibi konularda özel eğitim almış ve görevlendirilmiş çalışandır.
Sağlık GözetimiÇalışanların işyerinde maruz kaldıkları sağlık ve güvenlik riskleri dikkate alınarak, işe girişlerinde ve düzenli aralıklarla sağlık durumlarının izlenmesi ve muayene edilmesidir.
Risk Değerlendirmesiİşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması sürecidir.
Tehlikeİşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışana, işyerine veya çevreye zarar verme potansiyeli bulunan kaynak veya durumdur.
RiskTehlikeden kaynaklanacak bir zararın meydana gelme olasılığı ile bu zararın derecesinin veya şiddetinin bileşimidir.
Önlemeİşyerinde yürütülen işlerin bütün aşamalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için alınan tedbirlerin tümüdür.
Çalışan Temsilcisiİş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme ve çalışanları temsil etme yetkisine sahip, seçimle veya atamayla belirlenen çalışandır.
İş Kazasıİşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, çalışanı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren beklenmedik olaydır.
Meslek HastalığıSigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik durumudur.
İşveren Vekiliİşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan, İSG yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde işveren gibi sorumlu tutulabilen kişidir.
Diğer Sağlık Personeliİş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görevlendirilmek üzere Bakanlıkça belgelendirilmiş hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknisyeni ve çevre sağlığı teknisyenidir.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)Çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan her türlü cihaz, alet veya malzemedir.
Ramak Kala Olayİşyerinde meydana gelen; çalışan, işyeri veya iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olaydır.
İş Teftiş KuruluÇalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde yer alan, işyerlerinde iş mevzuatı ile iş sağlığı ve güvenliği yönünden denetim ve teftiş yapmaya yetkili müfettişlerin bağlı olduğu kuruldur.
İSG İç Yönergesiİşyerinin niteliğine uygun olarak İSG kurulunca hazırlanan, işyerinde uyulması gereken sağlık ve güvenlik kurallarını ve çalışma yöntemlerini belirleyen yazılı dokümandır.
Çalışmaktan Kaçınma HakkıÇalışanın ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kalması durumunda, gerekli önlemler alınıncaya kadar çalışmayı güvenli bir yere çekilerek durdurma hakkıdır.
Ödünç İş İlişkisiBir işverenin, iş sözleşmesinden doğan borçlarını yerine getirmesi amacıyla işçisini geçici olarak başka bir işverenin emrine vermesiyle kurulan hukuki ilişkidir.
Kabul Edilebilir Risk SeviyesiYasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme politikasına uygun, kayıp veya yaralanma oluşturmayacak düzeydeki risk derecesidir.
İlkyardımcıOlası bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması amacıyla tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut araç gereçlerle ilaçsız uygulamaları yapan eğitimli kişidir.
A Sınıfı İş Güvenliği UzmanıÇalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, çok tehlikeli sınıftakiler dahil olmak üzere tüm tehlike sınıflarındaki işyerlerinde görev yapabilen en üst düzey uzmanlık belgesine sahip kişidir.
B Sınıfı İş Güvenliği UzmanıÇalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda yer alan işyerlerinde görev yapabilen uzmanlık belgesine sahip kişidir.

Diğer Önemli Bilgiler

İş Kazası Bildirim Süresi

İşverenler, işyerinde meydana gelen iş kazalarını kazanın gerçekleştiği tarihten itibaren sonraki 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmek zorundadır.

Meslek Hastalığı Bildirim Süresi

İşveren, kendisine bildirilen veya öğrendiği meslek hastalıklarını öğrendiği günden itibaren 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmekle yükümlüdür.

Sağlık Hizmeti Sunucuları Bildirim Süresi

Sağlık hizmeti sunucuları, kendilerine intikal eden iş kazalarını veya tanı koydukları meslek hastalıklarını en geç 10 gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmek zorundadır.

Az Tehlikeli İşyeri Periyodik Muayene Süresi

İşyeri Hekimi Yönetmeliği uyarınca, az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışanların periyodik sağlık muayeneleri en geç 5 yılda bir tekrarlanmalıdır.

Tehlikeli İşyeri Periyodik Muayene Süresi

İşyeri Hekimi Yönetmeliği uyarınca, tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışanların periyodik sağlık muayeneleri en geç 3 yılda bir tekrarlanmalıdır.

Çok Tehlikeli İşyeri Periyodik Muayene Süresi

İşyeri Hekimi Yönetmeliği uyarınca, çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışanların periyodik sağlık muayeneleri en geç yılda bir defa tekrarlanmalıdır.

Tehlike Sınıflarına Göre Eğitim Süreleri

Çalışanların İSG Eğitim Yönetmeliği'ne göre asgari eğitim süreleri; az tehlikeli sınıfta 8 saat, tehlikeli sınıfta 12 saat ve çok tehlikeli sınıfta 16 saat olarak belirlenmiştir.

Tehlike Sınıflarına Göre Eğitim Periyotları

İSG eğitimleri; çok tehlikeli sınıfta yılda en az bir defa, tehlikeli sınıfta iki yılda en az bir defa, az tehlikeli sınıfta ise üç yılda en az bir defa tekrarlanmalıdır.

İlk Yardımcı Görevlendirme Sayıları

İlk yardımcı bulundurma zorunluluğu; az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışana 1, tehlikeli işyerlerinde her 15 çalışana 1, çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışana 1 olarak düzenlenmiştir.

Destek Elemanı Görevlendirme Sayıları

Arama, kurtarma, tahliye ve yangınla mücadele için destek elemanı oranları; çok tehlikeli sınıfta her 30, tehlikeli sınıfta her 40 ve az tehlikeli sınıfta her 50 çalışana kadar en az birer kişidir.

İş Teftiş Müfettiş Sayısı Gelişimi

Türkiye'de 2011 yılına kadar Çalışma Bakanlığı bünyesinde 637 iş teftiş müfettişi görev yaparken, 6331 sayılı Kanun sonrasındaki süreçte bu sayı 1050 adede yükselmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • İSG Kurulu kurma şartlarındaki '50 çalışan' ve '6 ay süre' kriterlerini asla unutmayın; sınavda bu iki şartın bir arada bulunması gerektiği sıklıkla sorulur.
  • İSGB kurma zorunluluğu olan çalışan sayılarına (Çok tehlikeli 750, Tehlikeli 1000, Az tehlikeli 2000) dikkat edin; bu sayılar tam süreli hekim görevlendirme sınırlarıdır.
  • İş kazası ve meslek hastalığı bildirim sürelerindeki '3 iş günü' sınırını aklınızda tutun; sınavda takvim günü değil 'iş günü' ibaresi belirleyicidir.
  • Sağlık gözetimi periyodik muayene sürelerini tehlike sınıflarıyla doğru eşleştirin: Az tehlikeli 5 yıl, Tehlikeli 3 yıl, Çok tehlikeli 1 yıldır.
  • Eğitim süreleri ve periyotlarını karıştırmamak için '8 saat/3 yıl', '12 saat/2 yıl' ve '16 saat/1 yıl' formülünü ezberleyin.
  • İlk yardımcı ve destek elemanı sayı hesaplamalarında tehlike sınıflarına göre belirlenen oranları (10, 15, 20 ve 30, 40, 50) dikkatlice uygulayın.
  • İSG uzmanlarının belge sınıflarının (A, B, C) hangi tehlike gruplarında çalışmaya yetkili olduğunu iyi öğrenin; B sınıfının az tehlikeli ve tehlikeli sınıfları kapsadığını unutmayın.