İş Kazası (ILO Tanımı)Uluslararası Çalışma Örgütü'ne göre iş kazası; belirli bir zarara ya da yaralanmaya neden olan, önceden beklenmeyen ve öngörülmemiş olan ani olaydır.
İş Kazası (WHO Tanımı)Dünya Sağlık Örgütü'ne göre iş kazası; önceden planlanmamış, çoğu kez kişisel yaralanmalara, makinelerin, araç ve gereçlerin zarara uğramasına veya üretimin bir süre durmasına yol açan olaydır.
Primer Korumaİş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmeden önce, tehlikeleri kaynağında yok ederek veya riskleri azaltarak olayın hiç oluşmamasını sağlamaya yönelik birincil önleme faaliyetleridir.
Sekonder KorumaOlası risklerin etkilerini hafifletmek, kaza veya maruziyet durumunda hasarın büyümesini engellemek ve erken müdahalede bulunmak amacıyla yürütülen ikincil koruma faaliyetleridir.
Domino TeorisiHeinrich tarafından geliştirilen, kazaların birbiri ardına dizilmiş beş domino taşının (çevre, kişisel kusur, tehlikeli hareket/koşul, kaza, yaralanma) zincirleme reaksiyonuyla oluştuğunu savunan ilk sıralı kaza modelidir.
Zarar Nedensellik ModeliBird ve Germain tarafından geliştirilen, kazaların temelinde yönetimsel kontrol eksikliklerinin (yetersiz program, standartlar) yattığını savunan çok-doğrusal etkileşimli domino modelidir.
Enerji-Hasar ModeliGibson ve Viner'a göre hasar veya yaralanmanın, temas noktasındaki enerji yoğunluğunun alıcının (insan veya nesne) hasar eşiğini aşması sonucu meydana geldiğini savunan modeldir.
Boşluk Transfer MekanizmasıEnerji-hasar modelinde, başlangıçta birbirinden uzak olan zararlı enerji kaynağı ile alıcıyı (çalışanı) bir araya getiren ve kazaya aracılık eden etkileşim yoludur.
Epidemiyolojik Kaza ModeliKazaları salgın hastalık bilimi yaklaşımlarıyla açıklayan; kazanın insan (konakçı), etken (ajan) ve çevre faktörlerinin bir sistem içindeki birleşik etkisiyle oluştuğunu savunan modeldir.
Aktif (Etkin) HatalarJames Reason'un modelinde, sistemin uç noktasında çalışan operatörler tarafından yapılan ve olumsuz etkileri sistemde hemen hissedilen güvensiz eylemlerdir.
Gizli (Latent) HatalarOrganizasyonun üst yönetim kademelerindeki kararlar veya tasarım eksiklikleri nedeniyle oluşan, sistem savunmasını aşacak diğer faktörlerle birleşene kadar fark edilmeden bekleyen hatalardır.
İsviçre Peyniri ModeliJames Reason tarafından geliştirilen, sistemdeki savunma katmanlarını peynir dilimlerine, bu katmanlardaki açıkları ise deliklere benzeten; deliklerin üst üste gelmesiyle kazanın oluştuğunu savunan modeldir.
Sadece Kültür (Just Culture)İnsan hatalarının cezalandırılması gereken kusurlar değil, sistemin öğrenmesi ve gelişmesi için doğal fırsatlar olduğunu kabul eden, suçlamayan organizasyonel kültür yaklaşımıdır.
STAMP ModeliLeveson tarafından geliştirilen, sistemleri bilgi ve kontrol geri bildirim döngüleriyle dinamik dengede tutulan bileşenler olarak gören sistemler-teorik kaza modelidir.
FRAM ModeliHollnagel'in geliştirdiği, sistemdeki çok boyutlu işlevsel değişkenliklerin bir araya gelerek tolere edilemez bir 'fonksiyonel rezonans' oluşturması sonucu kazanın meydana geldiğini savunan modeldir.
ESAW MetodolojisiAvrupa Birliği İş Kazası İstatistikleri standartları olup, kazadan sonraki 5. günde işe başlanabilen veya daha uzun süren iş göremezlik durumlarını istatistiksel kayda dahil eden yöntemdir.
Standardize İş Kazası OranıFarklı sektörlerdeki iş kazası risklerini adil bir şekilde karşılaştırabilmek amacıyla, çalışan sayıları ve çalışma süreleri gibi değişkenleri belirli bir standart tabana indirgeyerek hesaplanan orandır.
Güvensiz KoşulÇalışma ortamında bulunan yetersiz ışıklandırma, koruyucusuz makine veya hatalı tasarım gibi kazaya zemin hazırlayan fiziksel ve mekanik eksikliklerdir.
Güvensiz DavranışÇalışanın kişisel koruyucu donanım kullanmaması, tehlikeli hızda çalışması veya güvenlik kurallarını ihlal etmesi gibi insan kaynaklı hatalı eylemlerdir.
Fonksiyonel Rezonans Analiz MetoduFRAM modelinin kavramsal düşüncesinden türetilen, karmaşık sistemlerdeki işlevsel etkileşimleri ve değişkenlikleri analiz etmek için kullanılan pratik kaza inceleme yöntemidir.
