Kavramlar
← Ünite 5

Ünite 5: İşletme Büyüklüğü — Önemli Kavramlar

Optimum Kapasite
Birim başına düşen sabit ve değişken giderler toplamının (ortalama maliyetin) en düşük olduğu, ekonomik açıdan en verimli üretim miktarıdır.
Kapasite Kullanım Oranı
İşletmenin fiili kapasitesinin normal kapasitesine yüzde cinsinden oranını ifade eden ve çalışma derecesini gösteren ölçüttür.
KOSGEB
Türkiye'de küçük ve orta ölçekli sanayi işletmelerini desteklemek, geliştirmek ve bütçe planlamalarını eyleme dökmek amacıyla 1990 yılında kurulan kamu kurumudur.
Antitröst Yasaları
Büyük işletmelerin birleşerek tekel oluşturmasını engellemek, rekabet ortamını ve tüketicileri korumak amacıyla devlet tarafından çıkarılan yasalardır.
Faaliyet Kesilmeleri
Makinelerin çalışması sırasında meydana gelen bakım, tamir, temizlik, ayar ve vardiya değişimi gibi üretimi geçici olarak durduran kaçınılmaz gecikmelerdir.
Kantitatif Kriterler
İşletme büyüklüğünü belirlemede kullanılan yıllık satışlar, çalışan sayısı, kâr miktarı ve net aktifler gibi somut, sayısal ve ölçülebilir ölçütlerdir.
Kalitatif Kriterler
Sermayedar sayısı, yönetim biçimi, hukuki şekil ve pazarın coğrafi sınırları gibi işletmenin niteliksel ve göreli büyüklüğünü belirleyen ölçütlerdir.
Üretimden Satışlar
İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) en büyük sanayi kuruluşlarını sıralarken kullandığı, işletmenin ticari satışları yerine doğrudan kendi ürettiği mallardan elde ettiği geliri esas alan birincil kriterdir.
KOBİ
Çalışan sayısı 250 kişiden az olan ve yıllık satış hasılatı veya mali bilançosu 40 milyon TL'yi aşmayan, ekonominin esneklik ve istihdam temelini oluşturan küçük ve orta büyüklükteki işletmelerdir.
Mikro İşletme
KOBİ sınıflandırmasında en küçük grubu oluşturan, bünyesinde 1 ile 9 arasında çalışan istihdam eden çok küçük ölçekli işletmelerdir.
Küçük İşletme
KOBİ yönetmeliğine göre bünyesinde 10 ile 49 arasında yıllık çalışan istihdam eden ve esnek yapısıyla öne çıkan işletme sınıfıdır.
Orta Ölçekli İşletme
KOBİ yönetmeliğine göre bünyesinde 50 ile 249 arasında yıllık çalışan istihdam eden, kurumsallaşmaya başlamış işletme sınıfıdır.
Optimum İşletme Büyüklüğü
Ortalama birim maliyet masraflarının en düşük düzeyde gerçekleştiği, işletmenin rekabet gücünün en yüksek olduğu en uygun büyüklük derecesidir.
İşletme Kapasitesi
Bir işletmenin, makinenin veya tesisin belirli bir sürede üretebileceği mal veya hizmet miktarının fiziksel ya da değer bazında ifade edilen yetenek sınırıdır.
Maksimum (Teorik) Kapasite
Bir makine veya tesisin hiçbir arıza, gecikme, elektrik kesintisi veya bakım duruşu olmadan ulaşabileceği, teknik olarak mümkün olan en yüksek teorik üretim miktarıdır.
Normal (Pratik) Kapasite
Maksimum kapasiteden bakım, onarım, temizlik, vardiya değişimi ve hazırlık gibi kaçınılmaz faaliyet kesilmeleri çıkarıldıktan sonra ulaşılan gerçekçi üretim düzeyidir.
Fiili Kapasite
Bir işletmenin belirli bir çalışma döneminde (örneğin bir yılda) gerçekleştirdiği gerçek ve somut üretim miktarıdır.
Atıl (Boş) Kapasite
İşletmenin normal kapasitesi ile belirli bir dönemde gerçekleştirdiği fiili kapasitesi arasındaki kullanılmayan, boşta kalan üretim potansiyeli farkıdır.
Kapasite Kullanım Oranı (KKO)
İşletmenin fiili kapasitesinin normal kapasitesine olan yüzde cinsinden oranıdır; tesisin ne derece verimli çalıştırıldığını gösterir.
Aşırı Kapasite
Geçici yüksek talep veya özel sipariş dönemlerinde, fazla çalışma ve üretim faktörlerini zorlama yoluyla normal kapasitenin üzerine çıkılması durumudur.
Kuruluş Yeri
Bir işletmenin üretim, yönetim ve dağıtım faaliyetlerini fiziksel olarak gerçekleştirdiği, coğrafi olarak konumlandığı yerdir.
Optimal Kuruluş Yeri
İşletmenin üretim, tedarik, taşıma ve pazarlama maliyetleri toplamının en düşük olduğu ve işletme amaçlarının en iyi şekilde gerçekleştirilebileceği coğrafi konumdur.
Dışsal Ekonomiler
Birçok işletmenin aynı sanayi bölgesinde toplanmasıyla ortaya çıkan kalifiye işgücü bulma, ortak altyapı, bakım-onarım ve parça tedariki kolaylığı gibi işletme dışı tasarruflardır.
Yönetim
İşletme amaçlarına etkili ve verimli bir şekilde ulaşmak için planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetim fonksiyonlarının yürütülmesi sürecidir.
Planlama
Gelecekte neyin, nasıl, ne zaman, nerede, kim tarafından ve hangi kaynaklarla yapılacağının önceden kararlaştırılması sürecidir.
Örgütleme
İşletme amaçlarına ulaşmak için gerekli işlerin belirlenmesi, gruplandırılması, yetki ve sorumluluk ilişkilerinin kurularak fiziksel ortamın hazırlanmasıdır.
Yöneltme (Yürütme)
Örgütü oluşturan çalışanların (astların) işletme amaçları doğrultusunda istekle çalıştırılması, motive edilmesi ve harekete geçirilmesi sürecidir.
Koordinasyon
İşletmedeki tüm faaliyetlerin ve çalışanların çalışmalarını kolaylaştırmak ve başarıya ulaştırmak için aralarında uyum ve işbirliği sağlanmasıdır.
Denetim
İşletmede planlanan hedefler ile gerçekleşen fiili sonuçların karşılaştırılması, sapmaların belirlenmesi ve gerekli düzeltici önlemlerin alınması sürecidir.