Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İşletme Lisans Programı » Pazarlama İlkeleri İşletme (Uzaktan Öğretim)
← Ünite 12
Pazarlama İlkeleri İşletme (Uzaktan Öğretim)

Ünite 12: Dağıtım Kanalı Yönetimi

Metro Gross Market Örneği
Metinde eşleştirme işlevine somut örnek olarak Metro Gross Market verilmiştir. Metro, çok çeşitli üreticilerden kolilerle aldığı ürünleri bakkal gibi küçük perakendecilere satmakta, perakendeci de bunu son tüketiciye adet bazında ulaştırmaktadır.
Doğrudan Dağıtımda Temas Sayısı
Şekil 12.1'e göre, aracı kullanılmayan doğrudan dağıtımda üreticiler ile müşteriler arasında toplam 36 temas gerçekleşirken, aracı kullanıldığında bu temas sayısı 12'ye düşerek işlem tasarrufu sağlanır.
Sözleşmeli Dikey Dağıtımda Ford Örneği
Metinde üretici liderliğindeki imtiyazlı perakendeci zincirlerine somut örnek olarak Ford otomotiv firması ve onun yetkili bayileri arasındaki sözleşmeli ilişki gösterilmiştir.
Coca-Cola Şişeleme Modeli
Üretici liderliğindeki imtiyazlı toptancı sistemine örnek olarak Coca-Cola ve onun lisanslı şişeleyici ortakları arasındaki dikey dağıtım iş birliği sunulmuştur.

Anahtar Kavramlar

Dağıtım KanalıÜrün ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye veya endüstriyel kullanıcılara ulaştırılmasını sağlayan, birbirine bağlı kuruluşlar veya aracılar bütünüdür.
Acente (Broker)Üretici adına ürün pazarlamak için yasal yetkiye sahip olan, ürünün mülkiyetini üzerine almayan ve komisyon karşılığı çalışan aracıdır.
ToptancıÜreticilerden büyük miktarlarda satın aldığı ürünleri, perakendecilere veya diğer endüstriyel müşterilere büyük ölçeklerde satan aracı işletmedir.
PerakendeciDağıtım kanalının son aşamasında yer alan ve ürünleri doğrudan son tüketicilere kişisel kullanımları için satan aracı kuruluştur.
Yoğun (Yaygın) DağıtımÜrünün hedef pazardaki tüm satış noktalarında ve alıcıların ulaşabileceği her yerde bulundurulmasını hedefleyen dağıtım politikasıdır.
Dağıtım Kanalı YönetimiÜrün ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye veya endüstriyel müşterilere ulaştırılması sürecinin planlanması, organize edilmesi ve kontrol edilmesidir. Bu süreç, pazarlama kanallarının etkin bir şekilde koordine edilmesini kapsar.
Acente / BrokerÜretici adına ürün ya da hizmet pazarlamak için yasal yetkiye sahip olan, ürünü satın alıp kendi adına satmayan aracılardır. Sadece üretici adına fırsatlar bularak görüşmeleri yürütür ve komisyon karşılığı çalışırlar.
BayiKendi nam ve hesabına çalışan, üretici işletmelerden aldığı ürünleri düzenli olarak satan ve perakendecilerden farklı olarak belirli bir markanın veya işletmenin resmi temsilcisi olan aracılardır.
EşleştirmeDağıtım kanalının sağladığı temel faydalardan biri olup, üreticilerin büyük miktarlarda ürettiği sınırlı çeşit ürünü, tüketicilerin talep ettiği küçük miktarlara ve geniş çeşitlere dönüştürme işlemidir.
Fiziksel AkışÜrünlerin tedarik kaynaklarından başlayarak dağıtım kanalı aracıları vasıtasıyla nihai tüketicilere doğru fiziksel olarak hareket ettirilmesi sürecidir.
Mülkiyet AkışıÜrünlerin sahipliğinin ve buna bağlı doğabilecek tüm risklerin, dağıtım kanalı boyunca üreticiden aracılara ve en sonunda nihai alıcıya doğru geçmesi sürecidir.
Doğrudan DağıtımÜreticilerin ürün ve hizmetlerini hiçbir aracı kurum veya kişi kullanmaksızın doğrudan tüketiciye ulaştırdığı sıfır katmanlı dağıtım kanalı modelidir.
Dolaylı DağıtımÜrünlerin toptancı, perakendeci, bayi veya acente gibi çeşitli pazarlama aracıları kullanılarak üreticiden tüketiciye ulaştırıldığı dağıtım kanalı modelidir.
Geleneksel Dağıtım SistemiBirbirinden bağımsız çalışan, her birinin kendi kârını maksimize etmeye çalıştığı ve aralarında resmi bir koordinasyon veya sözleşme bulunmayan kanal üyelerinden oluşan sistemdir.
Dikey Dağıtım SistemiÜretici, toptancı ve perakendecinin tek bir bütünleşik işletme gibi davrandığı, yüksek koordinasyon ve resmi sözleşmelerle yönetilen dağıtım sistemidir.
Kurumsal Dikey DağıtımTüm dağıtım kanalı düzeylerinin ve aşamalarının tek bir ana işletmenin mülkiyeti ve çatısı altında toplandığı dikey dağıtım sistemi türüdür.
Yönetsel Dikey DağıtımKanal üyeleri arasındaki koordinasyon ve denetimin, resmi mülkiyet yerine ekonomik gücü elinde bulunduran lider bir kanal üyesi tarafından sağlandığı sistemdir.
Sözleşmeli Dikey DağıtımBirbirinden bağımsız işletmelerin, tek başlarına elde edeceklerinden daha fazla satış ve etkinlik sağlamak amacıyla resmi bir sözleşme çerçevesinde bir araya geldikleri sistemdir.
Yatay Dağıtım SistemiAynı düzeydeki iki ya da daha fazla işletmenin, yeni pazarlama fırsatlarını değerlendirmek amacıyla kaynaklarını ve pazarlama programlarını birleştirmesiyle oluşan işbirliği modelidir.
Çok Kanallı DağıtımBir işletmenin daha geniş pazar bölümlerine ulaşabilmek ve müşteri beklentilerini karşılamak amacıyla iki ya da daha fazla farklı dağıtım kanalını aynı anda kullanmasıdır.
Yatay ÇatışmaAynı dağıtım kanalında yer alan ve aynı düzeyde faaliyet gösteren aracılar (örneğin iki farklı perakendeci veya bayi) arasında yaşanan rekabet ve çıkar uyuşmazlığıdır.
Dikey ÇatışmaAynı dağıtım kanalının farklı düzeylerinde yer alan kanal üyeleri (örneğin üretici ile toptancı veya toptancı ile perakendeci) arasında yaşanan anlaşmazlıklardır.
Yoğun DağıtımÜreticinin ürünlerini hedef pazardaki tüm olası satış noktalarında ve alıcıların bulunduğu her yerde satışa sunmasını amaçlayan yaygın dağıtım stratejisidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Hizmet Sektöründe Franchise Örneği

Hizmet işletmeleri tarafından imtiyaz verilen perakendecilere (bayilere) örnek olarak küresel ölçekte faaliyet gösteren McDonald's ve Hilton oteller zinciri verilmiştir.

Yatay Dağıtımda Burger King ve Pepsi

Yatay pazarlama sistemine örnek olarak Burger King restoranlarında Pepsi içeceklerinin satılması ortaklığı gösterilmiştir. Bu iş birliği ortak pazar gücü yaratır.

Shell ve McDonald's Ortaklığı

İki farklı sektördeki firmanın kaynak birleştirmesine örnek olarak Shell benzin istasyonlarının içerisinde McDonald's restoranlarının konumlandırılması verilmiştir.

Sıfır Katmanlı Kanal Yöntemleri

Metinde doğrudan dağıtım yöntemi olarak fabrika mağazasında satış, yüz yüze satış, posta yoluyla satış, tele pazarlama, internet (e-ticaret) ve TV pazarlama listelenmiştir.

Tek Katmanlı Kanal Yapısı

Tek katmanlı kanal yapısı 'Üretici - Perakendeci - Tüketici' şeklinde kurulur. Üretici, ürününü doğrudan büyük mağazalara satarak son kullanıcıya ulaştırır.

İki Katmanlı Tüketim Kanalı

Özellikle tüketim ürünlerinde yaygın olan bu yapı 'Üretici - Toptancı - Perakendeci - Tüketici' adımlarından oluşur ve pazarın geniş olduğu durumlarda tercih edilir.

Üç Katmanlı İthalat Kanalı

Özellikle ithal ürünlerde kullanılan bu uzun yapı 'Üretici - Toptancı - Acente - Perakendeci - Tüketici' şeklinde çalışır ancak yüksek maliyet nedeniyle az tercih edilir.

Kolayda Mallarda Dağıtım Yoğunluğu

Süt, çay ve şeker gibi tüketicinin sıkça ve zahmetsizce satın almak istediği kolayda ürünler için 'Yoğun (Yaygın) Dağıtım' politikasının kullanılması zorunludur.

Beğenmeli Mallarda Seçici Dağıtım

Beyaz eşya, otomobil ve mobilya gibi tüketicinin fiyat ve kalite karşılaştırması yaptığı beğenmeli ürünlerin dağıtımında 'Seçici Dağıtım' politikası uygulanır.

Metro Gross Market Örneği

Büyük bir toptancı olan Metro Gross Market, çok çeşitli üretici firmalardan satın aldığı ürünleri kolilerle bakkal gibi küçük perakendecilere satmaktadır. Perakendeciler de bu ürünleri tüketicilerin istediği adet kadar küçük miktarlara bölerek satarak eşleştirme işlevini tamamlar.

Doğrudan Dağıtımda Temas Sayısı

Aracı kullanılmayan doğrudan dağıtım modelinde üreticiler ile müşteriler arasındaki temas sayısı 36 iken, dolaylı dağıtımda tek bir perakendeci devreye girdiğinde temas sayısı 12'ye düşerek işlem ve ilişki tasarrufu sağlanır.

Sıfır Katmanlı Kanal Yöntemleri

Doğrudan dağıtımda sıfır katman bulunur. İşletmeler bu amaçla fabrika mağazasında satış, yüz yüze satış, posta yoluyla satış, tele pazarlama, internetten e-ticaret satışı ve TV pazarlaması yöntemlerini kullanırlar.

İki Katmanlı Dağıtım Yapısı

İki katmanlı kanal 'Üretici - Toptancı - Perakendeci - Tüketici' sıralamasından oluşur. Bu yapı özellikle pazarın çok geniş olduğu ve üreticinin tüm perakendecilere doğrudan ulaşamadığı tüketim ürünlerinin dağıtımında tercih edilir.

Üç Katmanlı Dağıtım Yapısı

Üç katmanlı kanal 'Üretici - Toptancı - Acente - Perakendeci - Tüketici' yapısını içerir. Bu model yüksek dağıtım maliyetleri yaratması nedeniyle çok yaygın olmamakla birlikte özellikle ithal ürünlerde ve belirli tüketim mallarında kullanılır.

Ford ve Bayileri Örneği

Sözleşmeli dikey dağıtım sistemleri kapsamında yer alan 'üretici liderliğinde imtiyazlı perakendeci zincirleri' modeline en somut örnek Ford otomotiv firması ve onun yetkilendirdiği bağımsız bayileridir.

Coca Cola Şişeleme Sistemi

Sözleşmeli dikey dağıtım sistemlerinde 'üretici liderliğinde imtiyazlı toptancı sistemi' modeline en belirgin örnek Coca Cola firması ve onun lisans verdiği bölgesel şişeleyici işletmeler arasındaki ilişkidir.

McDonald's ve Hilton Modeli

Sözleşmeli dikey dağıtım sistemleri içinde yer alan 'hizmet işletmeleri tarafından imtiyaz verilen perakendeciler' modeline en yaygın küresel örnekler McDonald's restoran zinciri ve Hilton otelleridir.

Burger King ve Pepsi İşbirliği

Yatay dağıtım sistemine somut örnek olarak Burger King restoranlarında Pepsi marka içeceklerin satılması gösterilebilir. Benzer şekilde Shell benzin istasyonlarının içinde McDonald's restoranlarının bulunması da bu modele örnektir.

Kolayda Ürünler ve Yoğun Dağıtım

Süt, çay ve şeker gibi tüketicilerin sıkça ve zahmetsizce satın almak istediği kolayda ürünler için yoğun (yaygın) dağıtım politikası izlenir. Bu ürünlerin alıcıların bulunduğu her yerde satışa sunulması amaçlanır.

Beğenmeli Ürünler ve Seçici Dağıtım

Beyaz eşya, otomobil ve mobilya gibi tüketicilerin fiyat ve kalite karşılaştırması yaparak satın aldığı beğenmeli ve özellikli ürünlerin dağıtımında belirli bir bölgede sınırlı sayıda aracı içeren seçici dağıtım tercih edilir.

Özel Çaba Gerektiren Ürünler

Diyabet hastalarının kullandığı varis çorabı gibi seyrek satın alınan, kendine özgü özellikleri olan ve tüketicilerin elde etmek için özel çaba harcadığı ürünlerde sınırlı (tekelci) dağıtım politikası uygulanır.

Kanal Üyesi Seçiminde Ürün Dizileri

Kanal üyeleri seçilirken aracının portföyündeki ürün dizileri incelenir. Bu kapsamda rakip ürünler, birbirinin yerine geçen ürünler, tamamlayıcı ürünler ve aracının mevcut ürün dizilerinin kalitesi kritik kriterler arasındadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Acenteler ile bayiler arasındaki farka dikkat edin; acenteler mülkiyeti üstlenmez ve komisyonla çalışır, bayiler ise kendi namına çalışıp belirli bir markayı temsil eder.
  • Doğrudan dağıtımın sıfır katmanlı olduğunu ve e-ticaret, fabrika satışı gibi yöntemleri içerdiğini unutmayın; bu yöntem yüksek finansal güç gerektirir.
  • Dikey dağıtım sistemlerinin türlerini (kurumsal, yönetsel, sözleşmeli) iyi ayırt edin; mülkiyet tek bir eldeyse kurumsal, ekonomik güçle yönetiliyorsa yönetseldir.
  • Yatay çatışma ile dikey çatışma ayrımına dikkat edin; aynı düzeydeki aracılar arası sorunlar yatay, farklı düzeyler (üretici-toptancı) arası sorunlar dikey çatışmadır.
  • Ürün türüne göre dağıtım politikasını eşleştirin; kolayda mallar için yoğun, beğenmeli mallar için seçici, özellikli (lüks) mallar için sınırlı dağıtım kullanılır.
  • Acente ve brokerlerin ürünü satın almadığını, sadece komisyonla arabuluculuk yaptığını unutmayın; sınavlarda 'mülkiyeti üstlenmeyen aracı' olarak sıkça sorulur.
  • Bayilerin perakendecilerden farkının 'belirli bir markanın temsilcisi' olması hususuna dikkat edin; bu ayrım çeldirici sorularda karşınıza çıkabilir.
  • Ödeme akışının diğer tüm akışların aksine 'ters yönlü' (tüketiciden üreticiye) olduğunu aklınızda tutun; akış yönü sorularında bu bilgi hayat kurtarır.
  • Ford, Coca Cola ve McDonald's örneklerinin hangi sözleşmeli dikey dağıtım türüne ait olduğunu eşleştirerek ezberleyin; doğrudan örnek olay sorusu olarak gelebilir.
  • Kolayda ürünler için yoğun dağıtım, beğenmeli ürünler için seçici dağıtım, özellikli/lüks ürünler için ise sınırlı dağıtım politikası uygulandığını unutmayın.