← Ünite 10
Yönetimde Yeni Yaklaşımlar

Ünite 10: Yönetsel Etik ve Kurumsal Yönetişim

Lawrence Kohlberg'in Ahlaki Gelişim Kuramı
Bireylerin ahlaki gelişimini üç düzeyde ele alır. İlk düzey ceza ve itaate dayalıyken, ikinci düzey sosyal uyum ve düzeni korumayı, üçüncü düzey ise evrensel etik ilkeleri ve insan haklarını esas alır.
Milton Friedman ve Klasik Yaklaşım
Friedman'a göre işletmelerin tek bir sosyal sorumluluğu vardır, o da yasal sınırlar içinde kalmak kaydıyla hissedarlar için karı maksimize etmek ve ekonomik verimliliği sağlamaktır.
Enron Skandalı (2002)
2002 yılında Amerika'da yaşanan bu büyük finansal skandal, azınlık hissedarlarının yanlış bilgilendirilmesinin ve şeffaflık eksikliğinin tüm sermaye piyasalarına nasıl zarar verebileceğini kanıtlamıştır.
Asya Ekonomik Krizi
1990'ların sonunda yaşanan Asya krizi, zayıf kurumsal yönetim yapılarının ve şeffaflık eksikliğinin ulusal ve küresel düzeyde nasıl büyük ekonomik çöküşlere yol açabileceğini göstererek yönetişimin önemini artırmıştır.

Anahtar Kavramlar

Etikİyiyle kötüyü, doğruyla yanlışı ayırt etmeyi sağlayan evrensel ahlaki ilkelerin bütünüdür. İnsanların nasıl davranması gerektiğine odaklanan nesnel ve teorik bir yapıya sahiptir.
AhlakBir toplumun içinde kabul görmüş, zamanla ve kültürle değişebilen tutum, davranış ve kurallar bütünüdür. Etiğe kıyasla daha subjektif ve yerel nitelik taşır.
Yönetsel EtikYöneticilerin karar alma süreçlerinde adalet, dürüstlük, açıklık ve ortak iyilik gibi değerler doğrultusunda tutarlı ilkelerle hareket etmesini sağlayan bütündür.
Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS)İşletmelerin faaliyetleri sonucunda çevre ve toplum üzerinde yarattıkları etkileri değerlendirerek, olumsuzlukları azaltma ve toplumsal fayda sağlama taahhüdüdür.
Paydaş (Stakeholder)Bir işletmenin kararlarından ve faaliyetlerinden doğrudan ya da dolaylı olarak etkilenen veya işletmeyi etkileyen tüm kişi, grup ve kuruluşlardır.
Vekalet TeorisiMülkiyet sahibi olan asiller (hissedarlar) ile yönetimi üstlenen vekiller (profesyonel yöneticiler) arasındaki çıkar çatışmalarını ve bilgi asimetrisini inceleyen teoridir.
Kurumsal YönetişimŞirketlerin tüm paydaşlarına karşı şeffaf, sorumlu, adil ve hesap verebilir bir şekilde yönetilmesini ve iletişim kurmasını sağlayan sistemler bütünüdür.
ŞeffaflıkTicari sır olmayan her türlü bilginin zamanında, doğru, anlaşılır ve düşük maliyetle kamuya ve paydaşların erişimine sunulması ilkesidir.
Hesap VerebilirlikYönetim kurulu üyelerinin ve yöneticilerin, aldıkları kararların gerekçelerini ve sonuçlarını pay sahiplerine açıklama ve raporlama zorunluluğudur.
Sorumlulukİşletmenin tüm yönetsel karar ve faaliyetlerinde yasalara, iş etiğine, toplumsal beklentilere ve çevreye uygun hareket etmesi yükümlülüğüdür.
AdillikŞirket yönetiminin azınlık hissedarları dahil tüm pay sahiplerine ve çalışanlara eşit, tarafsız ve hakkaniyetli davranmasını ifade eden ilkedir.
Bağımsız ÜyeYönetim kurulunda yer alan, ancak şirketle, ortaklarıyla veya yöneticileriyle hiçbir çıkar, ortaklık veya ailevi bağı bulunmayan tarafsız üyelerdir.
Gölge Yönetim KuruluYöneticileri etkin bir şekilde denetleme ve yönlendirme işlevini yerine getirmeyen, sadece formalite icabı varlığını sürdüren pasif yönetim kurullarıdır.
Bilgi Asimetrisiİşletme yönetimindeki vekillerin (yöneticilerin), şirket durumu hakkında asillerden (hissedarlardan) daha fazla ve detaylı bilgiye sahip olması durumudur.
Ödünç Alınan Erdemİşletmenin finansal karlılığı azalırken veya zarar ederken, toplumsal refahı artırmaya yönelik sosyal sorumluluk projelerine kaynak ayırması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

OECD Kurumsal Yönetişim İlkeleri

Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD), üye ülkelerde sermaye akışını güvenli kılmak amacıyla şeffaflık, hesap verebilirlik, sorumluluk ve adillik ilkelerini küresel standart olarak belirlemiştir.

Kıta Avrupası Hukuk Sistemi

Türkiye'nin de dahil olduğu bu sistemde kurallar ve hissedar hakları doğrudan yazılı kanunlara (Türk Ticaret Kanunu gibi) dayanır ve yargıcın gücü doğrudan yasal metinlerden gelir.

Anglo-Sakson Hukuk Sistemi

Bu hukuk sisteminde yazılı kanunların yanı sıra geçmiş mahkeme kararları (içtihatlar) büyük önem taşır ve hissedar haklarının korunmasında esnek ve güçlü mekanizmalar sunar.

Zararlı Sosyal Sorumluluk

İşletmenin çevreye ve topluma zarar vererek ekonomik faaliyetlerini sürdürmesi, ancak bu süreçte kendi karlılığını artırması durumunu ifade eden olumsuz bir tablodur.

Sorumsuzluk Senaryosu

İşletmenin gerçekleştirdiği faaliyetler neticesinde hem kendi karlılığının azalması hem de toplumsal refahın düşmesine neden olması durumunu açıklayan kavramdır.

İyi Yönetişim Dengesi

İşletmenin eş zamanlı olarak hem kendi finansal karlılığını artırmayı başarması hem de toplumsal refah artışına katkıda bulunması durumudur.

Sermaye Maliyeti ve Şeffaflık İlişkisi

Kurumsal yönetişimde şeffaflık düzeyini artıran ve doğru bilgi paylaşan işletmeler, risk primleri düştüğü için piyasadan daha düşük maliyetle borç ve fon bulabilmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Etik ve ahlak farkına dikkat edin: Etik evrensel ve nesneldir, ahlak ise toplumsal ve subjektiftir. Sınavda bu kavramsal ayrım sıklıkla sorulur.
  • Kohlberg'in Ahlaki Gelişim Kuramı'nın üç düzeyini sırasıyla bilin. En alt düzey ceza/itaat, en üst düzey ise evrensel etik değerlerdir.
  • Klasik ve Modern KSS yaklaşımlarının farkını unutmayın: Klasik yaklaşım sadece karlılığa (Friedman), Modern yaklaşım ise paydaşlara ve toplumsal refaha odaklanır.
  • Karlılık ve toplumsal refah matrisindeki 'ödünç alınan erdem' (kar azalışı / refah artışı) ve 'iyi yönetişim' (kar artışı / refah artışı) kavramlarını mutlaka ezberleyin.
  • Kurumsal yönetişimin 4 temel ilkesini (Şeffaflık, Hesap Verebilirlik, Sorumluluk, Adillik) ve bunların kısa tanımlarını adınız gibi bilin; kesinlikle soru gelir.
  • İç ve dış yönetişim mekanizmalarını karıştırmayın: Yönetim kurulu ve bağımsız üyeler iç mekanizma; kültür ve hukuk sistemi dış mekanizmadır.