← Ünite 2
Yönetimde Yeni Yaklaşımlar

Ünite 2: Yönetim Biliminin Gelişimi: Modern Yaklaşımlar

1950 Sonrası Sistem Yaklaşımı
1950'li yıllardan itibaren sistem yaklaşımı tüm bilim dallarında etkisini göstermeye başlamış, bu durum yönetim biliminde de klasik dönemin her yerde geçerli evrensel ilkeler arayışını sona erdirerek modern dönemi başlatmıştır.
Sinerji Formülü (2+2=5)
Sistem yaklaşımının en somut katkılarından biri olan sinerji, bütünün parçaların toplamından daha büyük olduğunu savunur. İşletmelerde departmanların ortak çalışmasıyla tekil çalışmalarından daha büyük değer üretilmesini açıklar.
Joan Woodward Araştırması
İngiltere'de yapılan bu klasik araştırmada, başlangıçta her koşulda geçerli tek bir en iyi organizasyon yapısı aranmış, ancak işletmelerin kullandığı üretim teknolojileri ile yapıları arasında doğrudan bir ilişki olduğu keşfedilmiştir.
Woodward'ın Kitle Üretimi Bulgusu
Woodward araştırmasında, büyük partiler halinde üretim yapan kitle üretimi işletmelerinde (örneğin montaj hatları) görevlerin net tanımlandığı mekanik organizasyon yapısının en yüksek etkinliği sağladığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kavramlar

SistemBelirli parçalardan (alt birimlerden) oluşan, bu parçalar arasında karşılıklı ilişkiler bulunan ve aynı zamanda dış çevreyle etkileşim halinde olan organize bir bütündür.
Açık SistemDış çevresinden bilgi, enerji, hammadde ve materyal gibi girdiler alan, bunları işleyerek çıktıya dönüştüren ve çevreyle sürekli etkileşim halinde olan dinamik sistemlerdir.
Kapalı SistemDış çevreyle hiçbir bilgi, enerji veya materyal alışverişinde bulunmayan, sınırları katı ve çevreye kapalı olan sistemlerdir.
EntropiBir sistemde zamanla ortaya çıkan bozulma, düzensizlik, enerjinin tükenmesi ve nihayetinde yok olma eğilimidir. Kapalı sistemler kaçınılmaz olarak bu sürece sürüklenir.
Negatif Entropi (Negentropi)Açık sistemlerin dış çevreden aldıkları bilgi, enerji ve kaynaklar sayesinde içlerindeki bozulma ve yok olma eğilimini (entropiyi) durdurma ve sistemi yenileme gücüdür.
Dinamik Denge (Dengeli Durum)Sürekli değişen dış çevre koşullarına karşı açık sistemlerin kendi iç yapılarını ve işleyişlerini sürekli ayarlayarak yeniden denge durumuna ulaşma çabasıdır.
SinerjiBütünü oluşturan parçaların bir araya gelerek, tek tek çalışırken üretebilecekleri toplam değerden çok daha fazlasını (2+2=5) üretmesi durumudur.
DeğişkenSistemin sınırları içinde yer alan, yapısını ve işleyişini doğrudan etkileyen ve sistemin üzerinde yüksek derecede belirleyici ve kontrol edici güce sahip olduğu faktörlerdir.
ParametreSistemin dış çevresinde yer alan, sistemi etkileyen ancak sistemin üzerinde doğrudan kontrol veya belirleme gücünün oldukça düşük olduğu dış faktörlerdir.
Mekanik Organizasyon YapısıGörev, yetki ve sorumlulukların çok net ve ayrıntılı tanımlandığı, yazılı kural ve prosedürlerin yoğun olduğu, dikey hiyerarşinin baskın olduğu katı yapılardır.
Organik Organizasyon YapısıGörev ve sorumlulukların esnek ve geçişken olduğu, kararların ademi merkeziyetçi bir anlayışla alındığı, birebir iletişimin ve esnekliğin ön planda olduğu yapılardır.
Birim ÜretimMüşterinin özel istek ve beklentilerine göre şekillenen, tek tek veya çok az sayıda yapılan, esnekliğin yüksek olduğu ve organik yapıyı gerektiren üretim teknolojisidir.
Süreç ÜretimiTamamen otomasyona dayalı, kesintisiz akan, insan emeğinden ziyade makinelerin ön planda olduğu ve organik organizasyon yapısıyla yönetilen yüksek standartlı üretim şeklidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Tavistock Enstitüsü Kömür Madeni Çalışması

İngiltere'deki kömür madenlerinde yapılan bu çalışmada, kömür çıkarma işleminin elden makineleşmeye geçmesiyle işçilerin sosyal gruplarının dağıldığı ve bunun iş huzursuzluğuna yol açtığı, teknoloji değiştiğinde organizasyonel yapının da değişmesi gerektiği kanıtlanmıştır.

Burns ve Stalker'ın 20 İşletme Araştırması

Araştırmacılar 20 işletme yöneticisiyle yaptıkları derinlemesine mülakatlar sonucunda, işletmelerin maruz kaldığı teknoloji ve pazar değişim hızına göre mekanik ve organik yapılar arasında nasıl konumlandığını belirlemişlerdir.

Suni İpek İşletmesi Örneği

Burns ve Stalker çalışmasında suni ipek işletmesi, pazarın ve rakiplerin stabil olduğu, çevre koşullarının değişmediği durgun çevreyi temsil eder ve maliyet odaklı mekanik yapının burada başarılı olduğunu gösterir.

Elektronik İşletmesi Örneği

Aynı çalışmadaki elektronik işletmesi, teknolojinin ve müşteri taleplerinin baş döndürücü hızla değiştiği değişken çevreyi temsil eder ve burada yaratıcılık için organik yapının şart olduğunu ortaya koyar.

Mekanikten Organiğe Yapısal Yelpaze

Modern yönetim teorisinde en katı mekanik yapıdan en esnek organik yapıya doğru sıralama; Bürokrasi, Emir-Komuta, Yönetim Süreci, Ademi Merkezi ve Matriks Yapı şeklinde gerçekleşmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sistem yaklaşımında 'değişken' (içsel/kontrol edilebilir) ve 'parametre' (dışsal/kontrol edilemeyen) ayrımına çok dikkat edin; sınavda bu iki kavramın tanımı sıklıkla karıştırılarak sorulur.
  • Joan Woodward'ın teknoloji-yapı eşleştirmelerini ezberleyin: Birim ve Süreç üretimi 'Organik' yapıyı gerektirirken, Kitle üretimi 'Mekanik' yapıyı gerektirir.
  • Burns ve Stalker çalışmasındaki iki uç işletmeyi unutmayın: Suni İpek (Durgun çevre = Mekanik yapı) ve Elektronik (Değişken çevre = Organik yapı).
  • Entropi (bozulma eğilimi) ile Negentropi (bozulmayı önleme/negatif entropi) kavramlarının yönünü karıştırmayın; açık sistemler negentropi sayesinde ayakta kalır.
  • Tavistock Enstitüsü çalışmasının kömür madeninde yapıldığını ve temel mesajının 'teknoloji ile organizasyon yapısı arasındaki kaçınılmaz ilişki' olduğunu mutlaka aklınızda tutun.
  • Sinerjinin matematiksel ifadesi olan '2+2=5' veya 'bütünün parçaların toplamından büyük olması' ibaresi doğrudan soru olarak karşınıza gelebilir.