← Ünite 1
Yönetimde Yeni Yaklaşımlar

Ünite 1: Yönetim Yaklaşımlarına Genel Bakış: Klasik ve Neoklasik Yaklaşımlar

1911 - Bilimsel Yönetimin İlkeleri
Frederick Taylor tarafından 1911 yılında yayınlanan 'The Principles of Scientific Management' kitabı, yönetimin ilk kez bilimsel metotlarla ele alındığı ve klasik yaklaşımın temellerini atan tarihi bir dönüm noktasıdır.
1934 - Hawthorne Araştırmaları
Elton Mayo ve arkadaşları tarafından 1934 yılında Western Electric firmasının Hawthorne fabrikasında tamamlanan araştırmalar, fiziksel koşulların ötesinde sosyal faktörlerin ve insan ilişkilerinin verimlilikteki belirleyici rolünü ortaya koymuştur.
Fayol'un 6 İşletme Faaliyeti
Henri Fayol, işletmelerdeki tüm faaliyetleri Teknik, Ticari, Finansal, Muhasebe, Güvenlik ve Yönetim olmak üzere 6 temel başlık altında toplayarak yönetim fonksiyonunu ilk kez sistemleştirmiştir.
Fayol'un 14 Yönetim İlkesi
Yönetim Süreci Yaklaşımı kapsamında Henri Fayol; işbölümü, yetki, hiyerarşi, kumanda birliği gibi unsurları içeren ve organizasyonların etkin çalışmasını sağlayan 14 evrensel ilke belirlemiştir.

Anahtar Kavramlar

YönetimBelirli amaçlara ulaşmak için fiziksel, finansal, beşeri ve bilgi kaynaklarının planlanması, organize edilmesi, yöneltilmesi, koordinasyonu ve kontrol edilmesi sürecidir. Başkaları vasıtasıyla iş görmeyi ifade eder.
GirişimciBaşkalarının ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla iktisadi mal veya hizmet üretmek için kendi sermayesini ortaya koyup risk alarak işletme kuran veya ortak olan kişidir.
YöneticiGirişimci veya hissedarlar adına işletmeyi yöneten, planlama, organize etme, yöneltme, koordinasyon ve denetim fonksiyonlarını yürüten profesyonel kişidir.
Homo EconomicusKlasik yönetim teorisinin temelini oluşturan, insanların sadece daha fazla maddi kazanç (para) elde etmek için çalışacaklarını ve rasyonel ekonomik çıkarlarla motive olduklarını savunan insan modelidir.
İşbölümüBir işin rasyonel ve hızlı yapılabilmesi için ufak görev ve davranış unsurlarına ayrılması ve her bir görevin uzmanlaşmış farklı çalışanlar tarafından yerine getirilmesidir.
Kumanda BirliğiHenri Fayol'un yönetim ilkelerinden biri olup, bir çalışanın yalnızca tek bir üstten emir alması ve sadece o üste karşı sorumlu olması gerektiğini belirten kuraldır.
Yönetim BirliğiAynı amaca yönelik faaliyetlerin tek bir plan çerçevesinde ve tek bir yöneticinin sorumluluğunda yürütülmesi gerektiğini savunan Fayol ilkesidir.
BürokrasiMax Weber tarafından önerilen, kişisel ilişkilerden uzak, tamamen rasyonel, yasal, yazılı kurallara ve hiyerarşik yetki dağılımına dayanan ideal örgüt modelidir.
Meşru (Yasal) YetkiWeber'in yetki sınıflandırmasında yer alan, gücünü kişisel özelliklerden veya geleneklerden değil, demokratik ve akılcı yasal düzenlemeler ile kurallardan alan yetki türüdür.
İnformal GrupHawthorne Araştırmaları sonucunda keşfedilen, organizasyonun resmi yapısından bağımsız olarak çalışanların kendi aralarındaki inanç, alışkanlık ve sosyal ilişkilerle oluşturdukları kayıt dışı gruplardır.
X TeorisiDouglas McGregor'un, insanların doğuştan tembel olduğunu, çalışmayı sevmediğini, sorumluluktan kaçtığını ve sıkı kontrol altında tutulması gerektiğini savunan klasik yönetici algısıdır.
Y TeorisiMcGregor'un, çalışmanın oyun oynamak kadar doğal olduğunu, insanların uygun koşullarda sorumluluk alacağını ve kendi kendilerini yönlendirebileceğini savunan katılımcı yönetici algısıdır.
Olgun İnsanChris Argyris'in kuramında geçen; aktif, derin ilgiye sahip, bağımsızlık isteyen, üst pozisyona gelmeyi hedefleyen ve uzun dönemli bakış açısına sahip gelişmiş birey profilidir.
Ortak ElemanRensis Likert'in teorisinde, hiyerarşik yapıda bir üst kademenin çalışanı iken aynı zamanda alt kademedeki astlarıyla bir grup oluşturan ve gruplar arası iletişimi sağlayan kilit kişidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Weber'in Üçlü Yetki Sınıflandırması

Max Weber, yönetim sosyolojisinde yetkiyi Geleneksel (babadan oğula geçen), Karizmatik (bireysel etkileme gücü) ve Meşru-Yasal (yazılı kurallara dayalı) olmak üzere üç sınıfta incelemiştir.

McGregor'un İki Uçlu Varsayımı

Douglas McGregor, yöneticilerin astlarına yönelik davranışlarını belirleyen algıları X (negatif/klasik) ve Y (pozitif/davranışsal) teorileri olarak iki zıt grupta formüle etmiştir.

Argyris'in Olgunlaşma Kuramı Çelişkisi

Chris Argyris, klasik yönetim yaklaşımlarının katı kurallarının insanları 'olgun olmayan' (pasif, bağımlı) düzeyde tuttuğunu, bunun da insan doğası ile organizasyon yapısı arasında çelişki yarattığını savunmuştur.

Likert'in Sistem 1 - Sistem 4 Modeli

Rensis Likert, yöneticilerin liderlik tarzlarını Sistem 1 (İstismarcı Otokratik) ile Sistem 4 (Demokratik) arasında değişen dört farklı yönetim tarzı halinde modellemiştir.

Klasik Yaklaşımın Kapalı Sistem Modeli

Klasik yönetim teorileri, organizasyonları dış çevreden etkilenmeyen, sadece iç kaynakların rasyonel yönetimi ve verimlilik artışına odaklanan birer 'kapalı sistem' olarak kurgulamıştır.

Tavistock Enstitüsü Kömür Madeni Çalışması

Modern organizasyon teorilerine geçişte önemli yer tutan bu çalışma, teknoloji ile organizasyonel yapı arasındaki sosyo-teknik ilişkileri ve insan-makine uyumunu incelemiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Klasik ve Neoklasik yaklaşımların insan algısı farkına dikkat edin; Klasik yaklaşım insanı makine (Homo Economicus) olarak görürken, Neoklasik yaklaşım sosyal bir varlık olarak ele alır.
  • Taylor, Fayol ve Weber'in isimlerini ve sırasıyla Bilimsel Yönetim, Yönetim Süreci ve Bürokrasi yaklaşımlarıyla olan eşleşmelerini mutlaka ezberleyin; sınavlarda doğrudan sorulmaktadır.
  • Hawthorne Araştırmaları'nın fiziksel koşulların etkisini ölçmek için başlayıp, beklenmedik şekilde 'sosyal faktörlerin' ve 'informal grupların' önemini ortaya çıkardığını unutmayın.
  • McGregor'un X ve Y teorilerini karıştırmamak için; X'i negatif (tembel insan), Y'yi ise pozitif (çalışmayı seven insan) olarak kodlayın.
  • Chris Argyris'in Olgunlaşma Kuramı'ndaki 'Olgun' ve 'Olgun Olmayan' insan özelliklerini karşılaştırmalı olarak öğrenin; sınavda hangisinin hangi gruba ait olduğu çeldirici olarak sorulabilir.
  • Likert'in Sistem 1'den Sistem 4'e giden modelinde, rakam büyüdükçe yönetim tarzının otokratikten demokratikliğe doğru evrildiğini aklınızda tutun.