Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Anayasa Hukuku

Ünite 5: Ara Sistem: Yarı Başkanlık Sistemi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Üniter Devlet — Devletin ülke, millet ve egemenlik unsurları ile yasama, yürütme ve yargı organları bakımından teklik özelliği gösterdiği, tek bir anayasa ve hukuk düzeninin egemen olduğu devlet şeklidir. Türkiye ve Fransa bu modelin en belirgin örnekleridir.

Bileşik Devlet — İki veya daha fazla devletin sıkı ya da gevşek bağlarla birleşerek oluşturduğu, bünyesinde birden fazla anayasa, hukuk düzeni ve organ barındıran karma devlet yapısıdır. Kendi içinde devlet birlikleri ve devlet toplulukları olarak ikiye ayrılır.

Şahsi Birlik — İki veya daha fazla monarşik devletin bağımsızlıklarını ve kendi organlarını tamamen koruyarak, sadece aynı hükümdarın tahta geçmesiyle oluşturdukları geçici devlet birliği şeklidir. Tarihte Hollanda ile Lüksemburg arasında 1815-1890 yılları arasında uygulanmıştır.

Hakiki Birlik — Birden fazla devletin içişlerinde bağımsız kalıp, dış ilişkiler, savunma ve hükümdarlık düzeyinde tek bir devlet oluşturacak şekilde birleşmesidir. Tarihteki en somut örneği 1867-1918 yılları arasında var olan Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'dur.

Konfederasyon — Birden fazla bağımsız devletin uluslararası hukuki kişiliklerini koruyarak, ortak savunma veya ekonomik iş birliği amacıyla bir antlaşmayla kurdukları gevşek topluluktur. Üye devletlerin istedikleri an ayrılma hakkı ve ortak diyet meclisinin kararlarını veto etme yetkisi bulunur.

Federasyon — Kendi içlerinde özerkliğe sahip federe devletlerin, ortak bir anayasa altında tek bir merkezi (federal) iktidara tabi olarak oluşturdukları devlet topluluğudur. ABD, Almanya ve İsviçre günümüzdeki en önemli federasyon örnekleridir.

Federe Devlet — Bir federal devletin kurucu birimi olan, kendi anayasasına, yasama, yürütme ve yargı organlarına sahip ancak uluslararası hukuki kişiliği bulunmayan bölgesel devlet yapısıdır. Almanya'da 'Länder', ABD'de 'Eyalet' olarak adlandırılır.

Bölgesel Devlet — İçinde bölgesel yasama ve yürütme yetkileriyle donatılmış özerk bölgelerin bulunduğu ancak yargı birliği ve tek anayasa barındıran üniter devlet modelidir. Dünyadaki en tipik ve tek özgün örneği İspanya'dır.

Kuvvetler Ayrılığı — Devletin yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı organlara verilerek dengelenmesini ve bu sayede bireysel özgürlüklerin korunmasını amaçlayan anayasal teoridir. Modern kurucusu Montesquieu olarak kabul edilir.

Meclis Hükümeti Sistemi — Kuvvetlerin yasama organında (mecliste) birleştiği, yürütmenin meclisin basit bir icra heyetinden ibaret olduğu demokratik hükümet sistemidir. Türkiye'de 1921 Anayasası döneminde bu sistem uygulanmıştır.

Başkanlık Sistemi — Yasama ve yürütme organlarının doğrudan halk tarafından seçildiği, birbirlerinin hukuki varlığına son veremediği ve yürütmenin tek kişiden oluştuğu sert kuvvetler ayrılığı sistemidir. ABD bu sistemin klasik prototipidir.

İstisnai Yetki (Bakiye Yetki) — Federal devletlerde yetki paylaşımı yapılırken anayasada federal devletin yetkilerinin tek tek sayılması, geriye kalan tüm belirtilmemiş yetkilerin federe devletlere bırakılması kuralıdır. ABD ve Almanya anayasalarında bu ilke geçerlidir.

İki Meclislilik — Federal devletlerin yasama organında hem genel nüfusu temsil eden bir meclisin hem de federe devletlerin eşit temsil edildiği ikinci bir meclisin bulunması zorunluluğudur. ABD Kongresi'ndeki Temsilciler Meclisi ve Senato buna örnektir.

Yargısal Telaffuz (Cansız Ağız) — Montesquieu'nün yargı organını tanımlarken kullandığı, hakimlerin kanunları yorumlayıp yeni kurallar koyamayacağını, sadece kanun koyucunun kelimelerini aynen seslendiren birer araç olduğunu belirten kavramdır.

Plebisiter Diktatörlük — Diktatörlerin kendi yönetimlerini meşrulaştırmak ve halk desteğini göstermek amacıyla tek adayın katılımıyla düzenledikleri, rekabete kapalı onaylama niteliğindeki seçimlere dayanan rejim türüdür.

Impeachment (Suçlandırma) — Başkanlık sisteminde başkanın cezai sorumluluk gerektiren ağır suçlar işlemesi durumunda, Temsilciler Meclisi tarafından suçlanıp Senato tarafından yargılanmasını sağlayan anayasal denetim yoludur.

Zorlaştırıcı Veto — Başkanlık sisteminde başkanın kongreden gelen kanunları reddetme yetkisidir; bu kanunların yürürlüğe girebilmesi için kongrenin her iki meclisinde de nitelikli çoğunlukla (örneğin 2/3) yeniden kabul edilmesi gerekir.

Üyelik Bağdaşmazlığı — Başkanlık sisteminde sert kuvvetler ayrılığının bir gereği olarak, aynı kişinin hem yasama organında (parlamentoda) hem de yürütme organında (bakanlık/başkanlık) aynı anda görev yapmasının yasak olması durumudur.