Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Davranışsal Maliye

Ünite 11: Obezite ve Devletin Ekonomiye Müdahale Nedenleri — Boşluk Doldurma

Özetten alınan cümlelerde eksik kavramı yaz. 11 soru var.

1 / 110 doğru

Ekonomistler, (market failure) olarak adlandırılan özel durumlar haricinde, ekonomiye müdahale edilmesini etkinlik açısından gerekli görmezler.

Ekonomistler, piyasa başarısızlığı (market failure) olarak adlandırılan özel durumlar haricinde, ekonomiye müdahale edilmesini etkinlik açısından gerekli görmezler.

Ekonomik teoriye göre, bu piyasa başarısızlıkları kamu politikalarıyla ortadan kaldırıldıktan sonra geriye kalan obezite düzeyi 'optimal obezite düzeyi' olarak kabul edilir.

Bunun nedeni, bu tür bilgilerin 'kamu malı' (public goods) özelliğine sahip olmasıdır.

Bir üretim veya tüketim faaliyeti sonucunda, fiyat mekanizmasının tamamen dışında kalan üçüncü şahıslar veya toplumun geneli olumsuz etkileniyorsa negatif dışsallık ve dışsal maliyetler (external costs) ortaya çıkar.

Örneğin, piyasada eksik bilgi varsa devlet gıda paketlerinin üzerine kalori ve içerik bilgilerinin yazılmasını zorunlu kılar.

Bu verginin temel ekonomik mantığı, obezitenin yol açtığı negatif dışsal maliyetleri fiyat mekanizmasına dahil ederek içselleştirmektir (internalization of externalities).

Ayrıca, obezite vergisinden elde edilen gelirler bütçeye yük getirmeden obeziteyle mücadele programlarının, kamu spotlarının ve sağlık harcamalarının finanse edilmesinde kullanılabilir.

Davranışsal iktisat ise bireylerin sistematik bilişsel hatalar yapabileceğini kabul eder ve 'liberal paternalizm' çerçevesinde 'dürtme' (nudge) yöntemlerini önerir.

Dürtme, bireylerin seçim özgürlüğünü kısıtlamadan, herhangi bir yasaklama getirmeden ve ekonomik teşvikleri (fiyatları) değiştirmeden, karar alma ortamının (seçim mimarisinin) tasarlanması yoluyla insanları daha sağlıklı kararlar almaya yönlendirmektir.

Geleneksel kamu maliyesi modelleri vergi uyumunu artırmak için denetimleri ve cezaları artırmayı önerirken, bu yöntemler hem yüksek idari maliyetler yaratır hem de mükelleflerde 'kin etkisi' (resentment effect) oluşturarak gönüllü uyumu zedeleyebilir.

Bu alandaki en güçlü dürtme yöntemi 'varsayılan seçenek' (default option) tasarımıdır.