Ünite 2: Rasyonalite ve Bilişsel Yanlılık — Önemli Kavramlar

Ekonomi biliminde bireylerin karar alırken her zaman kendi faydalarını maksimize edecek şekilde hareket etmesi ve tutarlı fayda-maliyet analizleri yapması varsayımıdır.

Zaman ve bilginin kısıtlı olduğu durumlarda karar almayı kolaylaştırmak için kullanılan, ancak rasyonel olmayan kararlara ve sistematik hatalara yol açan zihinsel kestirme yollardır.

Mükellefin ödediği vergilerin karşılığında devletin performansını değerlendirerek oluşturduğu yargı doğrultusunda vergi uyumu gösterip göstermeyeceğine karar vermesidir.

Vatandaş ile devlet arasındaki güven ilişkisidir; bu güven yüksek olduğunda toplumsal sorunlar yasal otoritelere gitmeden daha düşük maliyetle çözülebilir.

Vatandaşların kendi aralarındaki güven düzeyidir; yatay güven arttıkça ortak toplumsal çözümlerin uygulama, denetim ve ceza maliyetleri önemli ölçüde azalır.

Sıfır fiyatın rasyonel ekonomik değerinin ötesinde duygusal bir çekim yaratarak, bireyleri bedava ürünü almak için yüksek alternatif maliyetlere katlanmaya itmesidir.

Bireylerin bir şeyi kaybetmekten duydukları acının, aynı miktarda bir şeyi kazanmaktan duydukları mutluluktan (yaklaşık iki kat) daha fazla olması nedeniyle risk alma davranışlarının değişmesidir.

Kişilerin sahip oldukları nesnelere, sahip olmadıkları aynı nesnelere kıyasla çok daha yüksek maddi ve manevi değer atfetmesi eğilimidir.

Kayıptan kaçınmanın bir sonucu olarak, yeni seçeneklerin getireceği belirsizliklerden kaçınmak amacıyla rasyonel olmasa bile mevcut durumun korunmak istenmesidir.

Aynı seçenek ve olasılıklara sahip bir problemin bireye sunuluş şeklinin (kazanç veya kayıp odaklı olması), bireyin vereceği kararı tamamen değiştirmesidir.

Kolay hatırlanan, zihinde canlı kalan veya yakın zamanda gerçekleşmiş çarpıcı olayların gerçekleşme olasılığının gerçekte olduğundan çok daha yüksek algılanmasıdır.

Bir kişinin belirgin tek bir olumlu veya olumsuz özelliğinden yola çıkarak, o kişinin diğer tüm özellikleri ve yetenekleri hakkında genel bir yargıya varılmasıdır.

Bireylerin parayı tek bir bütün olarak görmek yerine, zihinlerinde harcama kalemlerine veya gelir kaynaklarına göre farklı kategorilere ayırıp bunlara göre rasyonel olmayan kararlar almasıdır.

Karar verme ve tahmin süreçlerinde, konuyla ilgisiz olsa bile bireye sunulan ilk sayısal değere (referans noktasına) aşırı derecede bağlı kalınmasıdır.

Bireyin inançları ile davranışları arasında tutarsızlık olduğunda hissettiği psikolojik rahatsızlıktır; birey bu rahatsızlığı azaltmak için genellikle inancını davranışına uydurur.

Bireylerin kendi bilgi ve gözlemlerine aykırı olsa bile, sosyal baskı veya uyum sağlama arzusuyla çoğunluğun kararlarını ve davranışlarını takip etmesidir.