Ünite 9: Savaş Ekonomisinin Mali Analizi (1914-1918) — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Osmanlı Devleti'nin 1838 Balta Limanı Ticaret Anlaşması ile başlayan liberal döneminden Birinci Dünya Savaşı ile birlikte 'iktisadi milliyetçilik' politikasına geçişini, bu değişime yol açan temel yapısal sorunlar çerçevesinde karşılaştırarak analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
Öğrenciler, liberal dönemin dışa açık yapısının savaş koşullarında sürdürülemez olduğunu görmelidir. Savaşla birlikte ortaya çıkan fiyat istikrarsızlığı, tarımsal çöküş ve işgücü yetersizliği gibi yapısal sorunların, devleti korumacı ve müdahaleci 'milli iktisat' politikalarına yönelttiğini açıklamalıdırlar.
Alıştırma 2myders hazırladı
Osmanlı Devleti'nin 1914 yılında kapitülasyonları tek taraflı kaldırmasının ve 1915 gümrük reformunun (ad-valorem sisteminden vazgeçilmesinin) mali bağımsızlık üzerindeki etkilerini araştırıp değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
Bu adımın yabancı sermayeli işletmelerin imtiyazlarını sonlandırarak yerli şirketlerle eşit rekabet koşulları yarattığı belirtilmelidir. Gümrük tarifelerinin esnekleştirilmesi ve Düyun-u Umumiye ödemelerinin durdurulması sayesinde mali kaynakların doğrudan savaş finansmanına aktarıldığı vurgulanmalıdır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Savaş döneminde erkek nüfusun cepheye çağrılmasıyla oluşan işgücü açığını kapatmak için kadınların işgücüne katılımının teşvik edilmesini ve bu durumun dönemin sosyo-ekonomik yapısına etkilerini tartışınız.
Yanıt / ipucu
Öğrenciler, savaşın yarattığı olağanüstü işgücü krizinin kadınların ekonomik hayata katılımını zorunlu kıldığını fark etmelidir. Bu durumun hem tarım ve sanayi üretiminin kısmen sürdürülmesini sağladığı hem de kadının toplumsal ve iktisadi rolünde kalıcı bir dönüşüm başlattığı açıklanmalıdır.
Alıştırma 4myders hazırladı
1916 yılında çıkarılan 'Zirai-Muvakkat Kanunu'nun gerekçelerini ve büyük kentlerin iaşe (gıda tedariki) sorununu çözmedeki rolünü dönemin ulaşım yetersizliklerini de dikkate alarak açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Demiryollarının askeri sevkiyata ayrılması nedeniyle Anadolu'dan kentlere gıda ulaştırılamadığı ve bu yüzden bu kanunun çıkarıldığı belirtilmelidir. Kanunun, toprak sahiplerine zorunlu ekim ve üretim yükümlülüğü getirerek gıda arzını devlet eliyle güvenceye almayı amaçladığı aktarılmalıdır.
Alıştırma 5myders hazırladı
1914-1918 yılları arasında yaşanan aşırı emisyon (kağıt para basımı) politikasının enflasyon, kağıt paranın (kaime) altın karşısındaki değeri ve ücretli kesimin satın alma gücü üzerindeki yıkıcı etkilerini somut verilerle örneklendiriniz.
Yanıt / ipucu
Savaş harcamaları için basılan paranın enflasyonu 20 kat artırdığı, altın liranın kağıt para karşılığının 10 kuruştan 500 kuruşa çıktığı belirtilmelidir. Bu durumun reel vergi gelirlerini erittiği ve ücretlilerin satın alma gücünü %80 oranında düşürerek toplumsal sefalete yol açtığı vurgulanmalıdır.
