Vergi UyuşmazlığıVergi idaresi ile mükellefler arasında vergi ödevi ilişkisinden dolayı ortaya çıkan hukuki anlaşmazlıklardır. Temel kaynağını mükellef ile vergi dairesi arasındaki anlayış farklılığı ya da görüş ayrılığı oluşturmaktadır.
Yer Bakımından YetkisizlikVergi idaresinin kanunla kendisine verilen yetkiyi, belirlenen coğrafi sınırların dışında kullanması durumudur. Örneğin, gelir vergisinin mükellefin ikametgahı dışındaki bir vergi dairesince tarh edilmesi yer bakımından yetkisizlik doğurur.
Zaman Bakımından Yetkisizlikİdarenin vergilendirme yetkisini kanunla belirlenen tahakkuk veya tahsil zamanaşımı süreleri geçtikten sonra kullanması durumudur. Bu süreler geçtikten sonra verginin tarh, tebliğ veya tahsil edilmesi hukuka aykırıdır.
Kişi Bakımından Yetkisizlikİdare adına karar alma yetkisi bulunmayan bir görevlinin işlem tesis etmesi durumudur. Yetki gaspı olarak da adlandırılan bu durumda tesis edilen işlemler hukuken yok hükmündedir.
Konu Bakımından YetkisizlikVergi işlem ve incelemeleriyle görevli olanların yetkilerini kanunla belirlenmiş konuların dışında kullanmalarıdır. Örneğin, veraset ve intikal vergisini tarha yetkili bir dairenin gelir vergisi tarh etmesi bu duruma örnektir.
Şekil UnsuruVergi idaresince tesis edilen vergilendirme işleminin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir nitelik kazanabilmesi için izlemesi gereken kanuni yol, usul ve biçim kurallarını ifade eder.
Sebep UnsuruVergi idaresini belli bir işlemi yapmaya yönelten ve kanunlarda önceden belirlenmiş bulunan durum, olay ve işlemlerdir. Vergi tarhı işleminin sebep unsurunu vergiyi doğuran olay oluşturur.
Konu UnsuruVergilendirme işleminin doğurduğu hukuki sonuçtur. Örneğin, ivazsız bir intikal sonucunda ortaya çıkan servet artışının veraset ve intikal vergisi yerine gelir vergisine tabi tutulması konuyu sakatlar.
Amaç Unsuruİdari işlemin tesisi ile gerçekleştirilmesi istenen ve genel olarak kamu yararı şeklinde tanımlanan son hedeftir. Kamusal yetkilerin kamu yararı dışında kullanılması işlemi amaç yönünden sakatlar.
Düzeltme ve ReddiyatVergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması durumunda idari aşamada hatanın düzeltilmesi ve fazla alınan kısmın iade edilmesidir.
Uzlaşmaİkmalen, resen ve idarece tarh edilen vergiler ve bunlara ilişkin kesilen vergi ziyaı cezaları konusunda idarenin mükellef ile kanuni şartlar dahilinde anlaşarak uyuşmazlığı mahkemeye gitmeden çözmesidir.
Cezalarda İndirimMükelleflerin kendilerine kesilen vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarını dava konusu etmeyerek kanunda belirtilen süre ve şartlarda ödeyeceklerini beyan etmeleri halinde cezaların belirli oranda indirilmesidir.
Vergi MahkemesiVergi uyuşmazlıklarında görevli olan, genel bütçeye, il özel idarelerine, belediye ve köylere ait vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarını karara bağlayan ilk derece mahkemesidir.
Bölge İdare Mahkemesiİlk derece mahkemelerince verilen ve istinaf yolu açık olan nihai kararlara karşı yapılan istinaf başvurularını inceleyip karara bağlamakla görevli bölge düzeyindeki yargı merciidir.
DanıştayTürkiye Cumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş yüksek idare mahkemesi, danışma ve inceleme merciidir. İdari ve vergi mahkemelerince verilen kararların son inceleme (temyiz) merciidir.
Resen Araştırma İlkesiVergi yargısında mahkemelerin tarafların iddia ve delilleriyle bağlı kalmaksızın, uyuşmazlık konusu olaya ilişkin her türlü inceleme, bilgi ve belge talebini kendiliğinden yapabilmesini öngören ilkedir.
Yazılı Olma İlkesiVergi yargısında yargılama usulünün kural olarak yazılı olması ve incelemelerin dosya üzerindeki evraklar üzerinden yürütülmesini ifade eden ilkedir.
İhtirazi KayıtMükelleflerin beyan ettikleri matrahlara veya bu matrahlar üzerinden tarh edilen vergilere karşı dava açma haklarını saklı tutmak amacıyla beyannameye koydukları şerhtir.
Yürütmenin DurdurulmasıHukuka aykırılık iddiasıyla açılan iptal davalarında, dava konusu işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğmasını önlemek amacıyla işlemin icra edilebilirliğinin geçici olarak askıya alınmasıdır.
İstinafİdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde başvurulan kanun yoludur.
TemyizBölge idare mahkemelerinin belirli kararları ile Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının hukuka uygunluk yönünden Danıştay tarafından denetlenmesini sağlayan kanun yoludur.
Kanun Yararına TemyizKesin olarak verilen veya istinaf/temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlardan yürürlükteki hukuka aykırı sonuç içerenlerin, Başsavcı tarafından hukuki birliği sağlamak amacıyla Danıştay'da temyiz edilmesidir.
Yargılamanın YenilenmesiKanunda sayılan ağır yargısal hata veya yeni delil ortaya çıkması gibi olağanüstü sebeplerin varlığı halinde, kesinleşmiş bir kararın kaldırılarak davanın yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur.
İvedi Yargılama Usulüİhale, acele kamulaştırma, özelleştirme gibi hızlı çözülmesi gereken belirli konulardaki uyuşmazlıklarda dava açma, savunma ve karar sürelerini kısaltan özel yargılama usulüdür.
Açıklama Kanun YoluMahkeme kararlarının yeterince açık olmaması ya da birbirine aykırı hüküm fıkraları taşıması halinde, tarafların kararı veren mahkemeden kararın netleştirilmesini istemeleridir.
