İnfografik
← Ünite 11
Estetik

Ünite 11: Schelling’de Estetik

Fichte’nin Öznel İdealizmi ve Schelling
Schelling erken dönem düşüncelerinde Fichte’nin felsefesinden etkilenmiş ve tüm felsefi sistemin koşulsuz ilkesi olarak 'ben' (ego) kavramını benimsemiştir. Ancak zamanla bu öznel idealist bakış açısından uzaklaşarak nesnel doğal varoluşa da sisteminde merkezi bir yer tanımıştır.
Transendental İdealizm Sistemi
Schelling’in kaleme aldığı bu önemli eserde başlangıç olarak 'ben'in (öznenin) kendini nesneleştirme süreci ele alınmıştır. Bu yapıt aracılığıyla özneden hareketle tüm nesnellik ve doğal gerçeklik alanı temellendirilmeye çalışılmıştır.
Doğa Felsefesi Eseri
Schelling bu eserinde ben-olmayandan 'ben'e, nesnelden öznele doğru bir yönelim izlemiştir. Mekanik varoluş düzeyinden organik ve tinsel varoluş düzeyine doğru geçiş yaparak idealizmine nesnel bir boyut kazandırmıştır.
Doğa ve Tin İlişkisi Metaforu
Schelling doğa ve tin ilişkisini açıklarken 'doğa görülür, dışsallaşmış tindir; tin görülmez, içselleşmiş doğadır' tanımını yapmıştır. Doğayı 'tinin uykusu' olarak nitelendirmiş, insan bilincinde doğanın uyanıp kendine geldiğini savunmuştur.

Anahtar Kavramlar

Nesnel idealizmÖzne ile nesnenin, tin ile doğanın özsel birliğini ve özdeşliğini savunan felsefi yaklaşım olup, Schelling felsefesinin temelini oluşturur. Örneğin doğanın dışsallaşmış tin, tinin ise içselleşmiş doğa olduğunu öne sürerek nesnel gerçekliği idealizme dahil eder.
Estetik deneyimOlgusal gerçeklik ile ideal düzeyin, bilinçsiz ve bilinçli varoluş biçimlerinin özsel birliğinin en derin ve dolaysız tarzda duyumsandığı algısal süreçtir. Hakiki bir sanat yapıtı karşısında insanda 'sonsuz bir doyum duygusu' uyandıran özel bir yaşantıdır.
Sanatsal yaratımSanatçının hem bilinçli bir öğrenme ve üretim süreciyle hem de bilincini aşan gizemli, bilinçsiz yaratıcı güçlerin (deha/ilham) ortak etkisiyle eser ortaya koyma sürecidir. Sadece teknik beceriye indirsterilemeyen dinamik bir faaliyettir.
İdealDüşünsel, tinsel ve akılsal boyutu temsil eden, olgusal dünyanın ötesindeki evrensel özler ve tözsel ilkeler alanıdır. Reel olanla iç içe geçmiş ve Schelling'e göre estetik sezgiyle kavranan boyuttur.
ReelMaddi, olgusal ve somut gerçeklik alanını ifade eden kavramdır. Schelling sisteminde reel olan ile ideal olan arasındaki ayrımsız özdeşlik sanat aracılığıyla estetik dışavuruma kavuşur.
Bilinçli gerçeklikİnsan bilincinin, ahlaki eylemlerin ve tarihsel-toplumsal düzlemin hâkim olduğu, iradi faillerin yer aldığı akılsallık alanıdır. Ahlaki çaba bu düzlemde normatif ilkeleri gerçekleştirme amacı güder.
Bilinçsiz gerçeklıkDoğada egemen olan, henüz insan bilincinde uyanmamış ancak kendi içinde ideal ve ussal bir yapı barındıran uyuktuk hâlindeki akıl alanıdır. Doğa felsefesinin inceleme alanını oluşturur.
Estetik sezgiİdeal ile reelin, bilinçli ve bilinçsiz gerçekliğin derin, içsel ilişkisini ve özdeşliğini dolaysız bir şekilde kavramamızı sağlayan özel zihinsel yetidir. Analitik zekânın ayırt edici soyutlamalarından farklı olarak evrensel birliği yakalar.
Sanatsal etkinlikKarşıt kutuplar arasındaki birlik ve özdeşliğin en derin duyumsandığı, felsefi ve bilimsel teorik çalışmalardan farklı olarak simgesel bir dışavurum sunan yaratıcı insan faaliyetidir. Mitoloji ve din ile ortak köklere sahiptir.
BirlikEvrende var olan tikel ve tümel, doğa ve tin, özne ve nesne gibi görünürdeki ikiliklerin ötesindeki bütünsel ve organik uyum durumudur. Analitik zekânın yalıttığı unsurların sanat ve estetik sezgiyle yeniden bir araya gelmesidir.
ÖzdeşlikMutlak ideal ile reel olanın ayrımsızlığına işaret eden, Schelling felsefesinin temel direklerinden biridir. Sanat, bu sonsuz ve ayrımsız mutlak özdeşliğin estetik dışavurumu olarak kabul edilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Hume’un Estetik Yaratıcılık Görüşü

Hume, estetik beceri ve sanatsal yaratıcılığı insan ruhu ve bedenin iç işleyiş mekanizmasıyla açıklamaya çalışmıştır. Schelling ise bu yaklaşımın aksine sanatsal yaratıcılığı gizemli ve aşkın yaratıcı bir gücün etkisine bağlamıştır.

Sanatçının Dâhilik Boyutu ve Esin Perisi

Schelling'e göre büyük ve dâhi sanatçı bilinçli bir üretim sürecinin içindedir ancak aynı zamanda gizemli ve bilinçsiz yaratıcı bir gücün etkisindedir. Geleneksel felsefi dilde 'ilham perisi' olarak adlandırılan bu aşkın güç, sanatçının eserine mistik bir derinlik katar.

Hegel’in Schelling’e Özdeşlik Eleştirisi

Hegel, Schelling’in ayrımsız özdeşlik olarak mutlak düşüncesini eleştirmiş ve bu yaklaşımın boş ile soyut bir özdeşlik olduğunu savunmuştur. Hegel’e göre hakiki ve somut özdeşlik, 'ayrımda özdeşlik' ilkesine dayanmaktadır.

Platoncu Karakter ve Simgesel Anlatım

Schelling'in güzellik ideası görüşleri güçlü bir Platoncu karakter taşır; duyulur şeyler Tanrısal idealardan pay aldıkları için güzeldir. Sanatçı filozof gibi kavramsal spekülasyonla değil, evrensel ile bireysel olanın birliğini temsil eden 'simge' vasıtasıyla bu doğruluğu dışavurur.

Sınavda Dikkat Et

  • Schelling ile Fichte arasındaki farka dikkat edin; Fichte 'öznel idealizmi' savunurken, Schelling 'nesnel idealizm'e yönelerek doğaya ve nesnelliğe sisteminde kritik bir yer vermiştir.
  • Doğa ve tin özdeşliğine dikkat edin; Schelling'e göre doğa 'dışsallaşmış tin', tin ise 'içselleşmiş doğadır' ve doğa 'tinin uykusu' olarak tanımlanır.
  • Analitik zekâ ile estetik sezgiyi karıştırmayın; analitik zekâ karşıtlıkları yalıtıp soyutlarken, evrendeki birlik ve özdeşlik 'estetik sezgi' ile kavranır.
  • Sanatçının yaratım sürecinde hem bilinçli öğrenmenin hem de bilinci aşan gizemli yaratıcı güçlerin (deha/ilham) ortaklaşa rol oynadığını unutmayın.
  • Simge ile imge ayrımına dikkat edin; simge evrensel ve bireysel olanın birliğini temsil edip aracılık yaparken, imge somut ve tekil içerikle karşımıza çıkar.
  • Schelling'e göre sanatın simgesel gerçekliğinin mitoloji ve din ile sıkı bir ilişki içinde olduğunu, insanın entelektüel çabasının gelişmiş dışavurumları olduğunu unutmayın.
  • Hegel'in Schelling eleştirisini gözden kaçırmayın; Hegel, Schelling'in ayrımsız mutlak özdeşlik anlayışını 'boş ve soyut' bulmuştur.