Ünite 6: Duygular — Önemli Kavramlar

Belirli nesne, olay veya bireylerin insanın iç dünyasında uyandırdığı izlenim ya da bir nesne/duruma yaklaşma veya kaçınmayı sağlayan eğilimdir. Metne göre sevinç, öfke ve korku gibi durumlar günlük yaşamda karşılaşılan duygu hallerine örnektir.

Uyarılmışlık düzeyinin performans üzerindeki etkisinin görevin zorluk derecesine bağlı olduğunu savunan ilkedir. Karmaşık görevlerde düşük uyarılma, basit görevlerde ise yüksek uyarılma daha iyi performans sağlar.

A. Damasio tarafından öne sürülen, duyguların bir durumun belirli yanlarını veya olası eylem sonuçlarını işaretleyerek karar vermemizi kolaylaştırdığını savunan hipotezdir.

R. Plutchik'in 8 temel duyguyu ve bunların karışımlarından oluşan diğer duyguları benzerlik ve ilişkilerine göre gösterdiği grafik tasarımdır. Çemberde yan yana olanlar ilişkili, dikey konumdakiler ise şiddet farkını gösterir.

Çevredeki uyarıcıların bedende fizyolojik değişimlere yol açtığını ve bu bedensel değişimlerin fark edilmesinin korku veya sevinç gibi öznel duyguları oluşturduğunu savunan kuramdır.

Duyguların ve bedensel tepkilerin birbirinin sonucu olarak değil, talamus ve merkezi sinir sistemi aracılığıyla eş zamanlı olarak ortaya çıktığını savunan kuramdır.

Duygusal davranışların limbik sistem ve ona bağlı sinirsel devrelerin işlevleriyle açıklandığı, cinsellik ve korku gibi temel duyguların memelilerde ortak bir beyin altyapısına dayandığını belirten kuramdır.

S. Schachter'e göre duyguların fizyolojik canlanma ve bilişsel etiketleme olmak üzere iki bileşeni olduğunu öne süren kuramdır; birey yaşadığı uyarılmayı içindeki duruma göre yorumlayıp isimlendirir.

Lazarus tarafından savunulan, özellikle suçluluk, aşk veya merhamet gibi karmaşık duygularda bilişsel değerlendirmenin duygu hissinden önce geldiğini öne süren yaklaşımdır.

LeDoux'nun çalışmalarında duygu hafızası kayıtlarının yer aldığı, hipokampüsün uyaranı tanımasından sonra milisaniyeler içinde yaklaşma veya kaçınma kararı üreten beyin yapısıdır.

Temel duyguların dışa vurumunda kullanılan, tüm kültürlerde ortak olan ve doğuştan getirilen kas hareketleri ve mimiklerdir. Darwin'e göre evrimsel bir kalıntıdır.

Duygulara eşlik eden fizyolojik değişimlerin (hızlı kan akışı, kas gerginliği, hormon salgısı) organizmayı fiziksel mücadele veya kaçma gerektiren durumlara hazırlayan uyarılma durumudur.