Milli Şefİsmet İnönü’nün 26 Aralık 1938’de toplanan CHP Olağanüstü Kurultayı’nda aldığı, partinin değişmez genel başkanlığını ve devletin en üst liderliğini simgeleyen resmi unvandır. Bu unvan, parti ile devletin bütünleştiği tek parti döneminin en belirgin simgelerinden biri olup, 1946 yılındaki kongrede kaldırılmıştır.
Müstakil GrupTek parti yönetiminde hükümet çalışmalarını denetlemek ve eleştirmek amacıyla Meclis içinde kurulan özel bir meclis grubudur. Muhalefet partisi deneyimlerinin kısa sürmesi üzerine, demokratik bir ihtiyaç olarak iktidar partisi içinden bir denetim mekanizması yaratmak maksadıyla oluşturulmuştur.
Milli Korunma Kanunu18 Ocak 1940 tarihinde İkinci Dünya Savaşı’nın olağanüstü şartlarına karşı hükümete sanayi, tarım, maden ve ticaret alanlarında sınırsız müdahale ve zorunlu üretim yetkileri veren çok sert bir ekonomik kanundur. Hükümet bu kanunla fiyatları sabitlemiş, karaborsayı önlemeye çalışmış ve çalışma hayatına ağır yaptırımlar getirmiştir.
Varlık VergisiSavaş yıllarında haksız kazanç elde eden tüccar, sanayici ve büyük toprak sahiplerinin vergilendirilmesi amacıyla 1942 yılında çıkarılan olağanüstü bir servet vergisidir. Vergisini ödemeyenlere bedelli çalışma mecburiyeti getirilmesi ve mükellefler arasında gayrimüslimlerin ağırlıkta olması nedeniyle azınlık karşıtı olarak eleştirilmiş ve 1944'te kaldırılmıştır.
Toprak Mahsulleri VergisiSavaş dönemindeki ağır savunma harcamalarını finanse etmek amacıyla tarım ürünlerinden (özellikle büyük işletme sahiplerinden) alınan ayni ve nakdi bir vergidir. Halk ve meclis tarafından eski Osmanlı'daki aşar vergisine benzetilerek yoğun eleştirilere maruz kalmış, hedeflenen tahsilat oranına tam olarak ulaşılamamıştır.
Çiftçiyi Topraklandırma KanunuArazisi olmayan veya yetersiz olan köylülere toprak kazandırmak, tarımsal üretimi artırmak ve köydən şehre göçü önlemek amacıyla çıkarılan radikal bir kanundur. Büyük toprak sahiplerinin mülkiyet sınırlandırılmasına tepki göstermesi nedeniyle Mecliste ve parti içinde büyük tartışmalara ve muhalefete yol açmıştır.
Köy Enstitüleri17 Nisan 1940’ta Hasan Âli Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç öncülüğünde kurulan, köy çocuklarını tarım, sağlık, ticaret ve kültür alanlarında eğiterek köylüyü bilinçli ve üretici bir vatandaş haline getirmeyi amaçlayan özgün eğitim kurumlarıdır. Çok partili dönemin başlarına kadar kırsal kalkınmada çok etkili olmuşlardır.
Dörtlü Takrir7 Haziran 1945’te Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafından CHP meclis grubuna sunulan, anayasaya milli egemenlik ilkesinin tam olarak işlerlik kazandırılmasını ve parti içi demokrasiyi talep eden önergedir. Bu önergenin reddedilmesi Türkiye'de çok partili siyasi hayata geçişin miladı olmuştur.
Milli Kalkınma PartisiSanayici Nuri Demirağ tarafından 7 Temmuz 1945 tarihinde kurulan, Türkiye Cumhuriyeti’nin çok parti rejimindeki ilk muhalefet partisidir. Kurucusunun bilinirliğine rağmen daha çok yerel düzeyde kalmış ve uzun ömürlü olamamıştır.
Demokrat Parti7 Ocak 1946’da Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafından kurulan ve kısa sürede halktan büyük destek bularak tek parti iktidarına son veren ana muhalefet partisidir. Programında tek dereceli seçim, basın özgürlüğü ve üniversite özerkliğini savunmuştur.
12 Temmuz BeyannamesiCumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün 12 Temmuz 1947’de yayınladığı; iktidar ile muhalefet arasındaki sert çatışmaları önlemeyi, bürokrasinin tarafsızlığını sağlamayı ve çok partili siyasi hayatı güvence altına almayı amaçlayan tarihi hakemlik metnidir. Siyasi istikrarın sağlanmasında dönüm noktasıdır.
Hürriyet MisakıDemokrat Parti’nin ilk büyük kongresinde kabul edilen; anayasadaki temel hak ve hürriyetlere aykırı maddelerin kaldırılmasını, seçim kanununun değiştirilmesini ve devlet başkanının (cumhurbaşkanının) tarafsız/partisiz olmasını talep eden sert muhalefet bildirisidir.
MuvazaaDanışıklı dövüş anlamına gelen bu tabir, Demokrat Parti’nin kuruluşunun iktidar partisinin izniyle ve danışıklı olarak gerçekleştirildiği yönünde halk arasında yayılan asılsız ve partiyi yıpratmaya yönelik suçlamaları ifade eder.
Açık Oy, Gizli TasnifTek parti döneminde ve 1946 seçimlerinde uygulanan; oyun açıkça (ortada) verildiği, ancak oyların sayımının (tasnifinin) gizli kapılar ardında yapıldığı, seçim güvenliğini zedeleyen ve muhalefet tarafından hileye açık bulunduğu için yoğun şekilde eleştirilen seçim yöntemidir.
Husumet AndıDemokrat Parti’nin 20 Haziran 1949’daki ikinci büyük kongresinde kabul edilen kararlar bütünüdür. Anayasanın değiştirilmesine karşı çıkılarak anayasa ruhunun demokrat, uygulamanın ise anti-demokratik olduğu tezine dayanır.
Şemsettin Günaltay Hükümeti14 Ocak 1949’da göreve gelen, ılımlı, liberal ve din konusunda anlayışlı yapısıyla bilinen son CHP hükümetidir. Bu dönemde serbest seçimlerin yapılması, din derslerinin okullara sokulması ve adli teminatlı yeni seçim kanununun çıkarılması gibi önemli demokratik adımlar atılmıştır.
Ebedi ŞefAtatürk’ün vefatından sonra CHP tüzüğünde yapılan düzenlemeyle kendisine verilen, onun kurucu önderliğini ve partinin ideolojik temelindeki kalıcılığını ifade eden onursal unvandır. İsmet İnönü için ise aynı tüzükte 'Milli Şef' unvanı benimsenmiştir.
Çoğunluk Sistemi1950 seçimlerinde uygulanan ve en çok oyu alan partinin o seçim bölgesindeki tüm milletvekilliklerini kazandığı seçim sistemidir. Bu sistem sayesinde DP az bir oy farkıyla bile mecliste büyük bir milletvekilliği çoğunluğu (%83) elde etmiştir.
