Ünite 5: Yönetimde Post Modern Yaklaşımlar

Yönetimde Post Modern Yaklaşımlar - kaynak sayfa görseli

Kaynak: ders kitabı, sayfa 103

JUSE ve Edward Deming İş Birliği

1950 yılında Japon Bilim Adamları ve Mühendisler Birliği'nin (JUSE) davetiyle Japonya'ya giden Edward Deming, kalite kontrolünün üretim süreçlerinde iyileştirilmesi gerektiğini savunmuş ve TKY'nin temellerini atarak Japon endüstrisinin yükselişine öncülük etmiştir.

İnternet Devriminin Hızı

Bilişim teknolojilerindeki patlamanın en somut kanıtı internetin büyüme hızıdır. İnternet, dünyada sadece 4 yıl gibi çok kısa bir sürede 50 milyon kullanıcıya ulaşarak ticari ve sosyal hayatta devrim niteliğinde değişimler yaratmıştır.

Levi Strauss Blucin Maliyet Yapısı

Bilginin ekonomik değerine örnek olarak verilen Levi Strauss blucin pantolonlarında maliyetin beşte dördünü enformasyon (bilgi) maliyeti oluştururken, sadece beşte birini kumaş üretimi, boyama, kesme ve dikme gibi fiziki maliyetler oluşturmaktadır.

Peter Senge ve Beşinci Disiplin

Peter Senge, 1990 yılında yayımladığı 'Beşinci Disiplin' adlı eseriyle 'öğrenen organizasyon' kavramının küresel çapta kabul görmesini sağlamış ve organizasyonların başarısı için gerekli beş temel disiplini literatüre kazandırmıştır.

Anahtar Kavramlar

Proaktif İşletmeDeğişime sadece ayak uyduran değil, değişime öncülük eden ve gelecekte fark yaratabilecek unsurları önceden belirleyerek faaliyetlerini koordine eden işletme yapısıdır. Örneğin, pazardaki talepleri geriden takip etmek yerine yeni teknolojileri ilk uygulayan firma olmak proaktif bir yaklaşımdır.

KüreselleşmeDünya ekonomisinin bütünleşmesi ve tek bir ekonomi hâline gelmesi sürecidir. Bilgi ve iletişim sistemleri sayesinde coğrafi mesafelerin ve zamanın ortadan kalkarak insanların eş zamanlı yakınlaşmasını ifade eder.

Yeşil İşletmecilikDoğal kaynakların hızla tükenmesi ve ekolojik dengenin bozulması karşısında ortaya çıkan, ekolojik dengeye en az zarar verecek alternatiflere odaklanan yönetim anlayışıdır. Tedarikçilerin bu zihniyetle seçilmesi ve yeşil ürün/hizmet sunulması bu kapsamdadır.

Bilgi YönetimiBilginin akılcı yöntem ve tekniklerle üretime sokularak stratejik bir rekabet faktörüne dönüştürülmesini sağlayan süreçler bütünüdür. Bilgi girdisinin üretimde yoğun olarak kullanılması azalan verim kanununu tersine çevirerek verimliliği artırır.

Toplam Kalite Yönetimi (TKY)Mal veya hizmette kalitenin sıkı kontrol yöntemleriyle değil, üretim ve hizmet süreçlerinin sürekli iyileştirilmesiyle sağlanabileceğini savunan bir yönetim felsefesidir. Müşteri beklentilerinin karşılanmasını ve tüm süreçlerin iyileştirilmesini hedefler.

KaizenSürekli olarak küçük adımlarla, çalışanların tümünün katıldığı ve yavaş gelişen ekonomilerde dahi etkili olan sürekli iyileştirme ve geliştirme felsefesidir. İşletme faaliyetlerinde canlılık ve verimlilik artışı sağlar.

Deming Döngüsü (PUKÖ)Yöneticilerin iyileştirme çabalarında kullandığı; Planla, Uygula, Kontrol Et ve Önlem Al aşamalarından oluşan döngüsel araçtır. Kalite iyileştirme faaliyetlerinin sistematik bir şekilde yürütülmesini sağlar.

Duygusal Zekâ (EQ)Kişinin kendisinin ve diğerlerinin hislerini ve duygularını izleme, bunlar arasında ayrım yapma ve bu bilgiyi düşünce ve eylemlerinde kullanma becerisidir. TKY ve takım çalışmalarında empatik iletişimi güçlendirir.

ÖğrenmeTekrar ya da yaşantı sonucu davranışta meydana gelen oldukça devamlı bir değişikliktir. Peter Senge'ye göre ise bireyin şimdiye kadar yapamadığı bir şeyi yapmaya muktedir hâle gelmesidir.

Örgütsel Öğrenmeİşletmenin yapısı, kültürü ve hafızasına dâhil olmuş bireylerin öğrenmesi yoluyla işletmenin iç ve dış çevresel değişimlere daha kolay adapte olmasıdır. Bireysel öğrenmelerin toplamından öte sinerjik bir etki barındırır.

Sistem DüşüncesiPeter Senge'ye göre öğrenen kurumların ilk disiplini olup, olayların tek parçasını değil bütününü düşünerek anlamayı sağlayan teoriler ve teknikler bütünüdür. İş hayatındaki çabaların birer sistem olarak birbirini etkilediğini vurgular.

Kişisel HâkimiyetÖğrenen kurumların manevi temeli olan, bireyin görme ufkunun sürekli açıklık kazanması, derinleşmesi ve gerçekliği objektif olarak görme disiplinidir. Yaşam boyu öğrenme çabalarına dayanır.

Zihinsel Modellerİnsanın dünyayı algılayışını ve eylemlerini etkileyen, zihnine iyice yerleşmiş kökleşmiş varsayımlar, genellemeler ve tutumlardır. Bu modeller önyargılara dönüşebilir ve değiştirilmesi gerekir.

Takım Hâlinde ÖğrenmeModern işletmelerde temel öğrenme birimi olan takımların, bireysel varsayımlarını geri plana atarak birlikte düşünme kapasitesini geliştiren diyalog sürecidir.

Paylaşılan VizyonHangi temelin korunacağı ve hangi geleceğin ilerlemeyi hızlandıracağı konusunda kılavuzluk eden, geleceğe yönelik paylaşılan resimleri ortaya çıkarma becerisidir. Çekirdek ideoloji ve tasarlanan gelecekten oluşur.

Kıyaslama (Benchmarking)Başkalarının deneyimlerinden yararlanma faaliyeti olup, işletmenin yaratıcılığını artırmak için hem tedarikçi ve müşterilerin hem de diğer işletmelerin başarılı uygulamalarından öğrenmesini sağlayan bir TKY aracıdır.

Çekirdek İdeolojiBir örgütün kalıcı yapısını tanımlayan; ürün veya piyasa ömrünü, teknolojik buluşları aşan tutarlı kimliğidir. Temel değerler ve temel amaçları kapsar.

Bilişsel Zekâ (IQ)Bellek, sözcük dağarcığı, anlama, sorun çözme, soyut analiz, algılama ve bilgi işleme becerilerini içeren, altı yaşından sonra genellikle sabit kalan zihinsel yetenektir.

Diğer Önemli Bilgiler

Kenichi Ohmae ve Küresel Sistem Faktörleri

Yazar Kenichi Ohmae, küresel ekonomik sistemin oluşumunu yatırımlarda coğrafi sınırların kalkması, sanayinin küresel gelişimi, bilgi teknolojileri ile mesafelerin sıfırlanması ve küresel tatmin bekleyen tüketiciler olmak üzere dört temel faktörle açıklamaktadır.

Lester R. Brown ve Geleceğin Enerjileri

Lester R. Brown 'Yirmidokuzuncu Gün' isimli eserinde, petrol rezervlerinin hızla tükenmesi nedeniyle geleceğin enerji kaynaklarının güneş, nükleer ve rüzgâr enerjisi olacağını, ancak nükleer enerjinin ciddi tehlikeler barındırdığını ifade etmiştir.

Alvin Toffler ve Üçüncü Dalga

Alvin Toffler 'Üçüncü Dalga' isimli eserinde toplumsal gelişmeleri incelemiş, üçüncü dalganın en belirgin özelliğinin bilginin tüm alanlarda kullanılması ve bilgisayar/iletişim sistemlerinin enformasyon devrimi yaratması olduğunu belirtmiştir.

KalDer'in TKY Tanımı

Türkiye Kalite Derneği (KalDer), Toplam Kalite Yönetimi'ni bir kuruluşta iş süreçlerinin sürekli iyileştirilmesi yoluyla önceden belirlenmiş müşteri gereksinim ve beklentilerinin yerine getirilmesini öngören bir yönetim felsefesi olarak tanımlamaktadır.

Garvin'in Öğrenen Kurum Yaklaşımı

David Garvin, yeni fikirlerin tek başına öğrenen kurum yaratamayacağını belirtmiş; öğrenen kurumun sistematik problem çözme, deney yapma, geçmişten ve başkalarından ders alma ve bilgiyi hızla aktarma becerileriyle mümkün olacağını savunmuştur.

Salovey ve Mayer'in Duygusal Zekâ Tanımı

Salovey ve Mayer duygusal zekâyı (EQ), kişinin kendisinin ve diğerlerinin hislerini ve duygularını izleme, bunlar arasında ayrım yapma ve bu bilgiyi düşünce ve eylemlerinde kullanma becerisini içeren sosyal zekânın bir alt kümesi olarak tanımlamıştır.

Masaaki İmai ve Kaizen Felsefesi

Masaaki İmai'nin eserleriyle iş dünyasına kazandırılan Kaizen felsefesi; tüm çalışanların katıldığı, küçük yatırımlar gerektiren ve özellikle yavaş gelişen ekonomilerde işletme faaliyetlerine canlılık getiren sürekli iyileştirme sistemidir.

Prost ve Büchel'in Öğrenme Köprüsü

Gilbert J.B. Prost ve Bettina S.T. Büchel, bireysel öğrenmeden kolektif/örgütsel öğrenmeye geçişi sağlayan köprünün yapı taşlarının iletişim, şeffaflık ve entegrasyon olduğunu ortaya koymuşlardır.

Collins ve Porras'ın Vizyon Modeli

James C. Collins ve Jerry I. Porras, iyi kavranmış bir vizyonun çekirdek ideoloji (temel değerler ve amaçlar) ile tasarlanan gelecekten (10-30 yıllık cesur hedefler) oluştuğunu ifade etmişlerdir.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda Deming Döngüsü (PUKÖ) adımlarının sırası (Planla, Uygula, Kontrol Et, Önlem Al) sıkça sorulur; sıralamayı karıştırmayın.
Peter Senge'nin 'Beşinci Disiplin' kitabı ile öğrenen organizasyonlar kavramı özdeşleştirilmiştir, bu ismi ve beş disiplini ezberleyin.
Kaizen kavramının 'küçük adımlarla sürekli iyileştirme' anlamına geldiğini, TKY ile doğrudan ilişkili olduğunu unutmayın.
Peter Drucker'ın bilgi toplumunda bilginin tek anlamlı kaynak olduğunu ve azalan verim kanununu değiştirdiğini belirten görüşüne dikkat edin.
Bireysel öğrenmeden örgütsel öğrenmeye geçiş köprüsünün üç yapı taşının 'iletişim, şeffaflık ve entegrasyon' olduğunu mutlaka not edin.
TKY'nin çalışanların bilişsel (IQ) değil, duygusal zekâlarına (EQ) odaklandığı bilgisi sınavda çeldirici olarak karşınıza çıkabilir.