İnfografik
← Ünite 4
Turizm Sosyolojisi

Ünite 4: Turizmin Toplumsal Etkileri 2

Turizmin Toplumsal Etkileri 2 - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 84
WTTC 2018 Küresel İstihdam Verisi
Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi (WTTC) verilerine göre, 2018 yılında dünya genelinde seyahat ve turizm sektöründe istihdam edilen kişi sayısı 319 milyonun üzerindedir. Bu oran küresel istihdamın %10'una denk gelmektedir ve her beş yeni işten birinin turizmde yaratıldığını göstermektedir.
Türkiye'nin 2018 Turizm Geliri ve GSYH Katkısı
Türkiye, 2018 yılında uluslararası turizmde 25,220 milyon dolar gelire ulaşarak ödemeler dengesine önemli bir katkı sağlamıştır. Seyahat ve turizmin GSYH'ye katkısı 96 milyar dolar (%12,1 oranında) olarak gerçekleşmiş ve Türkiye gelir açısından dünyada 15. sırada yer almıştır.
2018 Seyahat ve Turizm GSYH Büyüme Liderleri
WTTC 2019 raporuna göre seyahat ve turizmin GSYH büyüme oranının en yüksek olduğu ilk on ülke az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerden oluşmuştur. Etiyopya %48,6 büyüme ile ilk sırada yer alırken, Türkiye %15 büyüme oranıyla 5. sırada yer almıştır.
Bali Bomba Saldırısının Ekonomik Etkisi
2002 yılında Bali adasında meydana gelen bomba saldırısı, ekonominin büyük oranda turizme dayalı olması nedeniyle adada yıkıcı sonuçlar doğurmuştur. Bu olay sonucunda turizmden sağlanan doğrudan istihdamda yaklaşık %40, gelirlerde ise %59 oranında düşüş yaşanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Turizm SosyolojisiTurist motivasyonu, roller, ilişkiler, kurumlar ve bunların turistler ile ev sahibi toplumlar üzerindeki etkilerini inceleyen bir uzmanlık alanıdır. Örneğin, Cohen (1984) turizmin toplumsal ilişkiler ağı üzerindeki etkilerini bu alan kapsamında incelemiştir.
Çarpan EtkisiTuristler tarafından yapılan her bir birimlik harcamanın ekonomideki diğer sistemlerde ve sektörlerde yarattığı marjinal değişimleri ve dalgalanmaları açıklayan sosyoekonomik ölçüttür. Örneğin, bir otelin yerel üreticiden gıda satın alması çarpan etkisinin dolaylı boyutunu gösterir.
Doğrudan EtkiTuristlerin konaklama, yiyecek-içecek ve ulaşım gibi birincil turizm işletmelerinden aracısız olarak yaptığı harcamaların gelir ve istihdamda yarattığı ilk değişimlerdir. Örneğin, bir turistin otel odası için doğrudan otele ödeme yapması.
Dolaylı EtkiTurist harcamalarından gelir elde eden işletmelerin, hizmetlerini sürdürmek için tedarikçilerden, perakendecilerden ve üreticilerden yeniden mal veya hizmet alımı yapmasıyla oluşan ikincil etkidir. Örneğin, restoranın yerel kasaptan et alması.
Uyarılmış EtkiTurizm faaliyetleri sayesinde çalışan kesimlerin elde ettiği gelirleri yerel ekonomi içinde yeniden harcamasıyla oluşan ek ekonomik katmandır. Örneğin, otel çalışanının kazandığı maaşla yerel pazardan alışveriş yapması.
İstihdamTurizm sektörünün emek yoğun yapısı sayesinde konaklama, ulaştırma ve yiyecek-içecek gibi alanlarda yarattığı iş ve çalışma olanaklarıdır. Örneğin, dünya genelindeki her beş istihdamdan birinin seyahat ve turizm sektöründe yer alması.
Ödemeler DengesiBir ülkenin belirli bir dönemde diğer ülkelerle gerçekleştirdiği ticari ve finansal işlemlerin tüm yansımalarını gösteren dengedir. Örneğin, Türkiye'nin uluslararası turist harcamalarıyla cari açığını kapatmaya katkı sağlaması.
Görünmeyen (Soyut) İhracatTurizm gibi mal ticareti olmayan, ancak yabancı turistlerin ülke içinde hizmet tüketmesiyle döviz kazandıran işlemlerin bütünüdür. Örneğin, yabancı turistlerin otel, rehberlik ve eğlence hizmetlerinden yararlanarak döviz bırakması.
Döviz HareketliliğiUluslararası turistlerin ziyaret ettikleri ülkeye harcama yaparak döviz akışı sağlaması ve bunun ülke ekonomisini canlandırmasıdır. Örneğin, Türkiye'nin Akdeniz havzasında yabancı turistler aracılığıyla döviz girdisi elde etmesi.
Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH)Bir yıllık dönem içerisinde bir ülkenin ürettiği mal ve hizmetlerin toplam değeri olup, turizmde turist harcamalarının yarattığı net katma değerle ölçülür. Örneğin, seyahat ve turizmin küresel GSYH'ye %10,4 oranında katkı sağlaması.
Altyapı YatırımlarıKamu kurumları tarafından destinasyonun ulaşım, haberleşme, elektrik ve su sistemlerinin iyileştirilmesi ve geliştirilmesi için yapılan yatırımlardır. Örneğin, turist artışına bağlı olarak yolların genişletilmesi ve kanalizasyon sistemlerinin yapılması.
Üstyapı YatırımlarıÖzel sektör girişimcileri tarafından turistlerin beklentilerini karşılamak amacıyla inşa edilen otel, motel, restoran ve eğlence tesisleridir. Örneğin, tatil beldelerinde zincir otellerin ve barların inşa edilmesi.
SızıntıTurist harcamalarından elde edilen döviz kazançlarının bir kısmının yabancı yatırımcı kârları veya ithalat yoluyla ülke dışına çıkmasıdır. Örneğin, herşey dahil sistemde otel kârlarının yabancı merkezlere transfer edilmesi.
Aşırı BağımlılıkBir ülke ekonomisinin kalkınmayı tek bir sektöre (turizme) dayandırması sonucunda krizlere karşı son derece kırılgan hale gelmesidir. Örneğin, Bali'de yaşanan bomba saldırısının ardından turizm gelirlerinin %59 oranında düşmesi.
Fırsat MaliyetiKıt kaynakların tarım gibi diğer sektörler yerine turizmde değerlendirilmesi sonucunda feda edilen diğer ekonomik ve sosyal faydalardır. Örneğin, tarım arazilerinin otel inşaatları için feda edilmesi.
Enflasyonist BaskıTuristlerin yüksek harcama kapasitesi ve artan talep nedeniyle gıda, konaklama ve arazi fiyatlarında meydana gelen artışların yerel halkın alım gücünü düşürmesidir. Örneğin, turizm bölgelerinde ev kiralarının aşırı yükselmesi.
Doğal ÇevreDağlar, denizler, nehirler, mağaralar, sahiller ve ormanlar gibi insan müdahalesi olmadan oluşan coğrafi ve ekolojik bileşenlerdir. Örneğin, Antalya'nın kumsalları ve denizi.
Vahşi YaşamDestinasyonlardaki balıklar, memeliler, sürüngenler, kuşlar ve bitki örtüsünden oluşan doğal yaşam formlarıdır. Örneğin, Botsvana'daki Okavango Deltası'nda yaşayan yabani hayvanlar.
Çiftlik Ortamı (Çiftlik Çevresi)Tarım alanları, insan yapımı ormanlar ve balık çiftlikleri gibi kırsal üretim faaliyetlerinin yürütüldüğü alanlardır. Örneğin, kırsal destinasyonlardaki tarım arazileri.
Yapı ÇevresiBinalar, kentsel peyzaj, köyler ve ulaşım altyapısı gibi insan eliyle inşa edilmiş fiziki çevre unsurlarıdır. Örneğin, turistik kasabalardaki otel binaları ve yollar.
Taşıma KapasitesiBir destinasyonun fiziksel, çevresel veya psikolojik olarak bozulma yaşamadan ağırlayabileceği maksimum turist doygunluk sınırıdır. Örneğin, Negril ve Jamaika'da denizlerin kirlenmesini önlemek için turist varışlarında kısıtlamaya gidilmesi.

Diğer Önemli Bilgiler

Covid-19 Salgınının Küresel Turizme Etkisi

2019'un Aralık ayında Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan Covid-19 salgını, 2020'nin ilk çeyreğinde uluslararası turizmde %22 düşüşe yol açmıştır. UNWTO verilerine göre bu salgın, 100-150 milyon istihdamı ve 910 milyar - 1,2 trilyon dolar ihracat gelirini riske sokmuştur.

Antalya'da Golf Turizminin Su Tüketimi

Türkiye'nin popüler turizm kenti Antalya'da hız kazanan golf turizmi, yüksek oranda su kaynağı tüketmektedir. Golf sahalarında yıllık su kaynağı kullanımının yaklaşık 1 milyon metreküp civarında olduğu ve kimyasal gübrelerin denizlere karışarak ekolojik hasar yarattığı bilinmektedir.

Botsvana Okavango Deltası'ndaki Çevresel Sorunlar

Botsvana'daki Okavango Deltası'nda kontrolsüz turizm geliisimi; yasa dışı yolların açılmasına, yetersiz atık arıtma sistemleri nedeniyle su kaynaklarının kirlenmesine, gürültü kirliliğine ve yabani hayvanların göç etmesine yol açarak büyük çevresel sorunlar doğurmuştur.

Jamaika Negril Bölgesinde Turizm Kısıtlaması

Karayipler'deki Negril ve Jamaika gibi destinasyonlarda, turizm endüstrisinin neden olduğu atık ve çöplerin denizleri kirletmesi büyük bir tehdit oluşturmuştur. Bu olası ekolojik hasarı en aza indirmek amacıyla turistik varışlarda kısıtlama yoluna gidilmiştir.

Türkiye'nin Su Kaynakları ve Kuraklık Tehdidi

Türkiye'deki yeraltı ve yerüstü su miktarının toplamı 112 milyar metreküptür ve kişi başına düşen 1500 metreküp su oranıyla Türkiye su fakiri olmaya adaydır. Uzmanlar, 2030 yılında kişi başına düşen su miktarının 1000 metreküpe inebileceğini öngörmektedir.

Küresel Su Tüketimi İstatistikleri

20. yüzyılda dünya nüfusu üç katına çıkarken yenilenebilir su kaynaklarının kullanımı altı katına ulaşmıştır. Günümüzde dünyada 1,1 milyar kişi temiz içme suyu bulamamaktadır; günlük kişi başı su tüketimi ABD'de 350 litre, Avrupa'da 200 litre, Afrika'da ise 102 litredir.

UNWTO 2019 Küresel Turizm Verileri

Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü (UNWTO) verilerine göre uluslararası turist varışları 2019 yılında %3,8 oranında büyüme kaydetmiştir. Fransa, İspanya, ABD, Çin ve İtalya en fazla turist çeken ilk beş ülke olmuştur.

Türkiye'nin 2019 Küresel Sıralamadaki Yeri

Türkiye, 2019 yılı uluslararası turist varışlarında %15'lik bir büyüme kaydederek en fazla turist çeken ilk altı ülke arasında yer almıştır. Tunus %41 ve Mısır %20 büyüme ile Akdeniz havzasında Türkiye'nin önünde yer alan diğer ülkelerdir.

Küresel Turizm Hizmet İhracatı Oranı

Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi (WTTC) 2019 verilerine göre, turizmin küresel çapta mal ve hizmet ihracat oranı %6,5, toplam hizmet ihracat oranı ise %27,5 olarak gerçekleşmiştir. Turizm, dünya genelinde ihracat gelirlerinde ilk sıralarda yer almaktadır.

Doğu Karadeniz'de Tarım Alanlarının Dönüşümü

Türkiye'nin Doğu Karadeniz Bölgesi'nde son on yılda tarıma uygun yeşil alanların turizm yatırım alanlarına dönüşmeye başladığı görülmektedir. Bu durum, gelecekte bölgenin tarım üretiminde düşüşe ve gıda dış alımına yol açabilecek fırsat maliyeti örneğidir.

2009 Küresel Ekonomik Krizi ve Turizm

2009 yılında yaşanan küresel ekonomik kriz, dünya genelinde uluslararası turizm hareketliliklerini ve GSYH gelirlerini olumsuz etkilemiştir. Bu kriz, turizmin ekonomik krizlere ve dış şoklara karşı ne kadar kırılgan ve hassas bir yapıya sahip olduğunu açıkça göstermiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Çarpan etkisinin sınıflandırmasını (doğrudan, dolaylı, uyarılmış) iyi ezberleyin; soru kalıplarında bu üçlü sıkça karıştırılmaktadır.
  • Turizmin olumlu sosyoekonomik etkileri ile olumsuz etkilerini (sızıntı, aşırı bağımlılık, fırsat maliyeti, enflasyon) birbirine karıştırmayın.
  • Ödemeler dengesi hesaplarında turizmin 'görünmeyen/soyut ihracat' olarak kabul edildiğini unutmayın.
  • Swarbrooke'un çevre bileşenlerini (doğal çevre, vahşi yaşam, çiftlik ortamı, yapı çevresi, doğal kaynaklar) alt başlıklarıyla birlikte öğrenin.
  • Turizm istihdamının özelliklerinde (mevsimlik, yarı zamanlı, geçici, düşük ücretli) kelime oyunlarına dikkat edin.
  • Taşıma kapasitesinin fiziksel, çevresel ve psikolojik (algısal) boyutları olduğunu ve aşırı kullanımın ekolojik bozulmaya yol açtığını unutmayın.
  • Sızıntı kavramının döviz kazançlarının yabancı yatırımlar veya ithalat yoluyla ülke dışına çıkması demek olduğunu sakın atlamayın.