Ünite 6: Sosyal Adalet, Sosyal Eşitsizlik ve Turizm

TUDER ve 27 Eylül

Turizm Çalışanları Derneği (TUDER), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından ilan edilen 27 Eylül Dünya Turizm Çalışanları Günü'nü Antalya Cam Piramit'te belediye katkılarıyla festival havasında kutlamaktadır.

ILO'nun 172 Sayılı Sözleşmesi

Dünya Çalışma Örgütü (ILO), 1991 yılından bu yana yürürlükte olan 172 sayılı sözleşme ile dünya genelindeki turizm çalışanlarının çalışma ve yaşam koşullarını iyileştirmek için ülkelere yasal öneriler sunmaktadır.

Belek Bölgesi ve Dışlanma Etkisi

Antalya Belek sahilinde devlet arazisi tahsisiyle inşa edilen yaklaşık 50 adet beş yıldızlı otel, komşu Kadriye ve Dikmen köylerindeki yerel halkın turizm pazarından dışlanmasına ve tarım arazilerinin kaybına yol açmıştır.

Schengen Vize Antlaşması

İlk olarak 1985 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu üyesi 5 ülke arasında imzalanan antlaşma, günümüzde 26 Avrupa ülkesini ve 400 milyonluk nüfusu kapsayarak küresel insan hareketliliğini kolaylaştıran bir yapıya dönüşmüştür.

Anahtar Kavramlar

İş Değiştirme Oranı (Turnover Rate)Bir işletmede veya sektörde belirli bir dönem içerisinde işten ayrılan ve yerine yeni alınan çalışanların oranını ifade eden istatistiksel göstergedir. Turizmde mevsimsellik ve güvencesizlik nedeniyle bu oran oldukça yüksektir.

KayıtdışılıkÇalışanların sosyal güvenlik sistemine kayıt edilmeden, yasal güvencelerden, tazminat haklarından ve sosyal yardımlardan yoksun bir şekilde çalıştırılması durumudur. Küçük aile işletmelerinin yoğun olduğu turizm sektöründe yaygındır.

KüreselleşmeEmek, sermaye, bilgi ve hizmetlerin ulusal sınırları aşarak dünya genelinde serbestçe, hızlı ve yoğun bir şekilde dolaşımını ve bu yolla pazar ile kültürlerin bütünleşmesini ifade eden süreçtir.

Ağ ToplumuManuel Castells tarafından geliştirilen, bireylerin ve kurumların yerel veya ulusal aidiyetlerden ziyade, dijital ve küresel iletişim ağlarındaki konumları ve ilişkileriyle tanımlandığı toplumsal yapıdır.

Bilgi ÇağıToplumsal örgütlenmenin, üretimin ve güç ilişkilerinin bilişim teknolojileri devrimiyle ortaya çıkan bilgi akışları ve enformasyon sistemleri tarafından yönlendirildiği modern dönemdir.

Merkez-Çevre İkilemiDünya sistemi teorisine göre, gelişmiş sanayi ülkelerinin (merkez) küresel ekonomiyi kontrol ederken, gelişmekte olan ülkeleri (çevre) hammadde, ucuz iş gücü ve turizm alanlarında kendilerine bağımlı kılması durumudur.

Çok Uluslu ŞirketlerEn az iki farklı ülkede doğrudan yatırımı, üretim tesisi veya hizmet sunum birimi bulunan, küresel pazarların bütünleşmesinde ve sermaye akışlarında başrol oynayan devasa işletmelerdir.

Doğrudan Yabancı Sermaye YatırımlarıÇok uluslu şirketlerin kendi ülkeleri dışındaki pazarlarda üretim tesisi kurmak, otel açmak veya şirket satın almak yoluyla yaptıkları uzun vadeli fiziki yatırımlardır.

Uluslararası Emekli GöçüGelişmiş ülkelerde çalışma hayatını tamamlamış yaşlı nüfusun, iklimi ve yaşam koşulları daha cazip olan turizm destinasyonlarına uzun süreli veya kalıcı olarak yerleşmesi olgusudur.

Gelir Kaçışı Sorunu (Leakage Problem)Bir destinasyonda elde edilen turizm gelirlerinin, yabancı havayolları, ithal ürünler ve çok uluslu otel zincirlerinin kar transferleri nedeniyle yerel ekonomide kalmayıp yurt dışına sızmasıdır.

Alternatif TurizmDeniz-kum-güneş odaklı kitle turizminin yarattığı tahribata karşı gelişen; çevreye duyarlı, yerel halka fayda sağlayan ve özel ilgi alanlarına hitap eden butik turizm türlerinin genel adıdır.

EkoturizmDoğal alanlara yapılan, çevreyi koruyan, yerel halkın refahını gözeten ve turistlerde çevre bilinci oluşturmayı amaçlayan sürdürülebilir bir alternatif turizm modelidir.

GastroturizmGidilen destinasyonun coğrafyası, iklimi ve kültürüyle şekillenmiş özgün yemek kültürünü, yerel lezzetlerini ve mutfak geleneklerini keşfetmek amacıyla yapılan seyahatlerdir.

MetalaşmaDaha önce ticari bir değer taşımayan doğal güzelliklerin, kültürel ritüellerin, tarihi mirasın ve hatta insani ilişkilerin piyasada alınıp satılan birer ürüne dönüştürülmesi sürecidir.

Sürdürülebilir TurizmTurizmin gelişimini sürdürürken doğal kaynakları koruyan, ekolojik dengeyi bozmayan ve elde edilen ekonomik refahı yerel halkla adil paylaşan uzun vadeli planlama yaklaşımıdır.

Yavaş Şehir (Citta Slow)Küreselleşmenin getirdiği hızlı tüketim ve tek tipleşmeye karşı, yerel kimliği, sakin yaşamı, geleneksel üretimi ve çevre kalitesini korumayı amaçlayan uluslararası belediyeler birliği hareketidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Ege Kıyılarında Mavi Turun Başlangıcı

1960'lı ve 1970'li yıllarda Azra Erhat'ın 'Mavi Anadolu' eseriyle öncülük ettiği Mavi Turlar, başlangıçta Ege kıyılarının mitolojik tarihini ve bakir doğasını koruma ve anlama felsefesiyle başlatılmıştır.

Bodrum Etnografik Çalışması

Fatma Mansur Coşar tarafından kaleme alınan etnografik çalışma, Bodrum'un henüz küresel tüketim kültürünün istilasına uğramadığı, kendi halinde küçük bir sahil kasabası olduğu dönemi derinlemesine incelemektedir.

Ye, Sev, Dua Et Etkisi

Elizabeth Gilbert'ın yazdığı ve Julia Roberts'ın başrolünde oynadığı 'Ye, Sev, Dua Et' filmi; İtalya, Hindistan ve Endonezya'nın turizm imajını küresel medya-peyzajı aracılığıyla yeniden inşa ederek turist akını yaratmıştır.

Türkiye'nin İlk Yavaş Şehri

İzmir'in Seferihisar ilçesi, Citta Slow kriterlerini yerine getirerek Türkiye'nin ilk yavaş şehri unvanını almış, yerel üretici pazarları ve organik tarım modelleriyle sürdürülebilir turizmin öncüsü olmuştur.

Protea Shakaland Oteli Örneği

Güney Afrika Cumhuriyeti'nde bulunan Protea Shakaland Oteli, turistlere yapay kabile dansları ve geleneksel şovlar sunarak yerel kültürü metalaştırırken, otel çalışanlarının gerçek hayatta modern kentlerde yaşaması çelişkisini barındırır.

18. Yüzyıl Büyük Avrupa Turları

Sanayi Devrimi öncesinde Avrupa'da soylular ve aristokrat sınıflar için düzenlenen Büyük Avrupa Turları, kültürel birikim edinme ve doğal güzellikleri yerinde görme amacıyla yapılan ilk organize seyahatlerdendir.

Sanayi Devrimi ve Boş Zaman

19. yüzyılda Sanayi Devrimi ile getirilen günde 8 saatlik çalışma süresi, haftalık 5 iş günü ve yıllık 2 haftalık ücretli tatil hakkı, modern kitle turizminin ve yaz tatili anlayışının doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Sovyetler Birliği'nin Dağılması

1990 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla Doğu Bloğu ülkelerindeki seyahat yasakları kalkmış, bu tarihi dönüşüm Türkiye'yi ucuz ve yakın bir destinasyon olarak bu yeni pazarın en önemli çekim merkezi yapmıştır.

Sınavda Dikkat Et

İş gücü devir hızını (turnover) etkileyen 4 temel değişkeni (yönetim, işin niteliği, iletişim, ücret) mutlaka ezberleyin; sınavda doğrudan soru olarak gelebilir.
Manuel Castells'in 'Ağ Toplumu' ve 'Bilgi Çağı' kavramlarının teknolojik gelişmelerle ilişkisine dikkat edin; bu kavramlar küreselleşme sorularında sıkça sorulur.
Gelir Kaçışı Sorunu (Leakage Problem) kavramını iyi öğrenin; turizm gelirlerinin yerel ekonomide kalmayıp merkez ülkelere sızmasını ifade eden kritik bir terimdir.
Türkiye'nin ilk yavaş şehri (Citta Slow) Seferihisar'dır; bu bilgi güncel veya sürdürülebilirlik odaklı sorularda kesinlikle karşınıza çıkacaktır.
Sanayi Devrimi'nin turizme en büyük katkısının 'boş zaman' ve 'ücretli tatil hakları' yaratması olduğunu unutmayın; tarihsel bağlam sorularında bu ilişki sorgulanır.
ILO'nun 172 sayılı sözleşmesinin turizm çalışanlarının haklarıyla ilgili olduğunu ve 27 Eylül'ün Dünya Turizm Çalışanları Günü olduğunu aklınızda tutun.