Ünite 2: Türkiye’de Reform Arayışları (1839-1908) — Önemli Kavramlar

23 Aralık 1876 tarihinde ilan edilen, Osmanlı Devleti'nin ve Türk tarihinin ilk anayasasıdır. Padişaha geniş yetkiler tanıyan ve meşruti monarşi düzenini kuran bu anayasa, egemenliğin kaynağını padişah olarak belirlemiştir.

1881 yılında imzalanan Muharrem Kararnamesi ile Osmanlı Devleti'nin dış borçlarını tahsil etmek amacıyla alacaklı yabancı devletler tarafından kurulan Genel Borçlar İdaresi'dir. Devletin en önemli gelir kaynaklarına doğrudan el koyarak adeta devlet içinde devlet gibi çalışmıştır.

1860'lı yıllarda Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi aydınların öncülüğünde kurulan, mutlakiyete karşı anayasal monarşi ve meşruti bir yönetim kurulmasını savunan ilk muhalif siyasi harekettir.

1840 yılında sancak merkezlerinde vergilerin miktarını belirlemek ve düzenli toplanmasını sağlamak amacıyla kurulan, üyelerinin bir kısmı halk tarafından seçimle belirlenen Osmanlı tarihindeki ilk yerel meclislerdir.

1868 yılında Sultan Abdülaziz döneminde kurulan, kanun ve tüzük tasarılarını hazırlamak ve idari uyuşmazlıkları çözmekle görevli olan, günümüz Danıştay'ının temelini oluşturan yüksek danışma ve yasama kuruludur.

1859 yılında 'Müdafaa-i Şeriat' cemiyeti tarafından Sultan Abdülmecit'i tahttan indirerek eski düzeni geri getirmek amacıyla düzenlenen, ancak eyleme geçemeden bastırılan darbe girişimidir.

1889 yılında askeri tıbbiyeliler tarafından kurulan, II. Abdülhamid'in mutlakiyet yönetimine karşı mücadele ederek 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilan edilmesini sağlayan en güçlü siyasi örgütlenmedir.

1838 yılında yeni kanun tasarıları hazırlamak ve üst düzey devlet memurlarını yargılamak amacıyla kurulan, Tanzimat döneminin en önemli yasama ve yüksek yargı organıdır.

II. Abdülhamid döneminde devletin resmi politikası haline getirilen, yurt içindeki ve dışındaki tüm Müslümanları halifelik makamı etrafında birleştirerek devletin dağılmasını önlemeyi amaçlayan fikir akımıdır.

Tanzimat döneminde ceza ve ticaret davalarına bakmak üzere laik ilkelere göre kurulan, bünyesinde hem Müslüman hem de gayrimüslim hakimlerin birlikte görev yaptığı karma mahkemelerdir.

1859 yılında Tanzimat döneminde devletin ihtiyaç duyduğu modern, eğitimli ve reformcu sivil bürokratları yetiştirmek amacıyla kurulan yükseköğretim kurumudur.

1848 yılında İstanbul'da rüştiye ve ilkokullara modern yöntemlerle eğitim verecek nitelikli erkek öğretmenler yetiştirmek amacıyla açılan ilk öğretmen okuludur.

Tanzimat döneminde kız okullarına kadın öğretmen yetiştirmek amacıyla açılan, kadınların mesleki eğitime ve sosyal hayata katılımında öncü rol oynayan kız öğretmen okuludur.

Kanun-ı Esasi'ye göre halkın oyuyla seçilen (her 50 bin erkek nüfusa bir mebus) temsilcilerden oluşan, yasama görevini yürüten iki kamaralı Osmanlı parlamentosunun alt kanadıdır.

Kanun-ı Esasi uyarınca üyeleri doğrudan padişah tarafından ömür boyu görev yapmak üzere atanan, seçkin devlet adamlarından oluşan parlamentonun üst kanadıdır.

1908 yılında İngiltere Kralı VII. Edward ile Rus Çarı II. Nikola arasında yapılan, Makedonya ve Osmanlı topraklarının paylaşılması planını içeren, II. Meşrutiyet'in ilanını hızlandıran gizli diplomatik zirvedir.

Prens Sabahattin tarafından savunulan, yerel yönetimlerin yetkilerinin artırılmasını ve merkezi idarenin gücünün sınırlandırılmasını öngören liberal idari yönetim modelidir.

Islahat Fermanı ile gayrimüslim vatandaşlara getirilen askerlik yükümlülüğünün, nakdi bir bedel ödenerek fiili askerlik hizmetinden muaf tutulmasını sağlayan uygulamadır.

1869 yılında Fransız eğitim sistemi örnek alınarak hazırlanan, Osmanlı eğitim sistemini ilk, orta, lise ve yükseköğretim olarak modern bir yapıya kavuşturan temel eğitim kanunudur.

20 Aralık 1881 tarihinde yayınlanan, Osmanlı Devleti'nin mali iflasını resmileştiren ve devlet gelirlerinin yönetimini yabancı alacaklıların kurduğu Düyun-ı Umumiye'ye devreden anlaşmadır.