Ünite 4: Sokrates ve Sokratesçi Okullar — Örnekler

Bir tarihçi, Sokrates'in felsefi görüşlerini tam olarak kaleme almak istediğinde büyük bir engelle karşılaştığını fark eder. Çünkü Sokrates hayatı boyunca hiç yazılı eser bırakmamıştır ve elimizdeki bilgiler tamamen Platon, Ksenophanes gibi dostlarının aktarımları ile Aristophanes gibi komedi yazarlarının karikatürleştirmelerinden ibarettir. Tarihçi, Platon'un metinlerindeki Sokrates tasviri ile Platon'un kendi düşüncelerinin birbirine nasıl karıştığını çözmeye çalışırken 'Sokrates problemi' adı verilen bu karmaşık durumla baş başa kalır.

Sokrates, Atina sokaklarında dolaşarak gençlerle, politikacılarla ve düşünürlerle diyaloglar kurar ve onları derin bir uyku halinden uyandırmaya çalışır. Kendisini uyuşuk bir atı sürekli dürtükleyerek harekete geçiren bir 'at sineği'ne benzeten Sokrates, Dikaşlı tavrıyla insanları sorgulamaya sevk eder. Bu sorgulayıcı ve huzur bozucu tavrı, onun Atina mahkemesinde yargılanmasına ve ölüme mahkum edilmesine yol açan sürecin fitilini ateşler.

Atinalı bir politikacı kendisinin her şeyi bildiğini iddia ederek halka hava atarken, Sokrates onun yanına yaklaşır ve ironi yöntemiyle adamın bilgilerini sorgulamaya başlar. Bir süre sonra politikacının aslında hiçbir sağlam temele dayanmayan bilgilere sahip olduğu ortaya çıkar. Sokrates ise Delphi kâhininin kendisini en bilge kişi ilan etmesini, tam da bu noktada kendi cahilliğinin farkında olmasına yani 'bilgisizlik bilinci'ne bağlar.