İnsanın doğası gereği fıtratında yer alan inanma isteği ve ihtiyacı, tarih boyunca yönetim biçimlerini ve toplumsal ilişkileri doğrudan etkilemiştir. Genel anlamda 'din ve devlet işlerinin ayrılması' olarak tanımlanan laiklik, yüzyıllarca süren çetin mücadelelerin ve çatışmaların sonucunda ortaya çıkmıştır. Avrupa'da Orta Çağ karanlığının baş aktörü olan kilisenin egemenliğine karşı aklın egemenliğinin savunulması sürecinde kilisenin mağlup olmasıyla laiklik kavramı doğmuştur. İlkçağlarda Mısır ve Roma uygarlıklarında iktidar gücü kutsallaştırılmış, yönetim tanrısal iradenin bir ürünü olarak kabul edilmiştir. Bu dönemde egemenlik güçleri tanrısal bir iradenin yansıması olarak sunulmuş ve yönetene gösterilen itaat kutsallaştırılmıştır. Ancak toplumsal hayatın gelişmesi ve sosyal ilişkilerin karmaşıklaşması, hukuk kurallarının dinî kurallardan ayrılarak bağımsız bir sistem oluşturmasını zorunlu kılmıştır. Sırasıyla dinin felsefeden, bilimsellikten, hukuktan ve sanattan ayrılması, yönetimsel ilişkilerin de tamamen bağımsız bir yapıya kavuşmasını sağlamıştır. Din ile devlet ilişkilerini belirleme noktasındaki bu ayrım, laik devlet modelini doğurmuştur. Felsefi açıdan laiklik, inanma eylemiyle değil akıl ve mantık yoluyla düşünme yetisidir; hukuksal açıdan devletin tüm dinî inançlara eşit mesafede durmasını ifade eder. Ünlü psikanalist Sigmund Freud, din olgusunu insanın doğaya karşı kendini savunma ihtiyacından doğan bir illüzyon ve yanlış olarak nitelendirmiştir. Freud'a göre din, küçük bir çocuğun ailesinden alacağı huzura benzer şekilde insan tarafından yaratılmıştır; rasyonel ve bilimsel temellere oturmadığı için deneylerle ispatı mümkün değildir. Laiklik kavramının kökeni Fransızca 'laïque' kelimesine dayanmakta olup, kilise otoritesine bağlı olmayan organları ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştır. 15. yüzyılda İstanbul'un fethinin ardından Avrupa'da yaşanan gelişmeler, kilise baskılarından bıkkınlık yaratarak reform hareketlerine zemin hazırlamıştır. Protestanlığın güç kazanması ve Fransız İhtilali, kilisenin siyasal erk üzerindeki mutlak hakimiyetine son vermiştir. Avrupa'da feodal düzenin sarsılması ve kapitalist sınıfın (burjuvazi) yükselişi, kilisenin sömürü düzeniyle doğrudan çatışmıştır. Kilise; cennetten yer satma, günah çıkarma ücretleri ve yüksek faizli kredilerle büyük bir sömürü ağı kurmuş, bu durum Batı düşüncesinin gelişimini sakatlamıştır. Descartes, Kant, Pascal, Spinoza ve Hegel gibi materyalist olmayan filozoflar bile kilisenin bu baskı ortamından tamamen kurtulamamıştır. Laikliğin kurumsal temelleri ABD ve Fransa'daki büyük halk hareketleriyle atılmıştır. 1776 tarihli Amerika İnsan Hakları Beyannamesi ve 1789 Fransız İhtilali İnsan Hakları Beyannamesi, insanların doğuştan hür olduğunu, hakların aklın bir eserini oluşturduğunu ve fikir hürriyetini en üst düzeyde vurgulamıştır. 19. yüzyıl, bu ilkelerin hayata geçmesi için büyük mücadelelere sahne olmuştur. Tarihsel süreçte Aziz Thomas'ın devletin insan aklına uygun düzenlenmesi gerektiği yönündeki görüşleri, İbn-i Haldun'un toplumsal-ekonomik nedenlere dayanan devlet anlayışı ve Martin Luther'in reform hareketleri laik düşüncenin gelişimine öncülük etmiştir. Türkiye'de laiklik teriminden önce 'asrîlik' biçiminde, secularsim sözcüğünün karşılığı olan bir sözcük kullanılmıştır. Ancak bu kavram dincilerin elinde 'çağa uymak' anlamından uzaklaşarak züppelik, köksüzlük ve dinsizlik gibi olumsuz anlamlar yüklenerek yıpratılmıştır. Ziya Gökalp bu olumsuzluktan kurtulmak için 'muasırlaşmak' terimini savunmuş, ancak kavram daha sonra Batı'dan ithal edilerek hukuki ve anayasal zemine oturtulmuştur. Osmanlı döneminden bu yana laiklik çerçevesinde değerlendirilebilecek bazı uygulamalar mevcut olmakla birlikte, Ziya Gökalp 1917 İttihad ve Terakki Kongresi'nde Şeyhülislamlığın kaldırılmasını teklif etmiştir. Hukuki zemindeki en büyük adım ise 1924 yılında Halifelik Makamı'nın kaldırılmasıyla atılmış ve laiklik 1937 yılında Anayasa'ya dahil edilmiştir. Halifelik Makamı, 1517-1518 Memlük-Osmanlı mücadelesinden sonra Osmanlı'ya geçmişti. Ancak 19. yüzyılın sonunda İslam topraklarındaki toplulukların halifeliği dinlememesi ve Batılı devletlerin kışkırtmaları sonucunda halifelik işlevini yitirmiştir. Türkiye Cumhuriyeti, hem gayrimüslimlerin hem de Müslüman Türklerin haklarını modern bir devlette eşit biçimde garanti altına almak için laikliği devletin temel taşı haline getirmiştir. Ülkeden ülkeye laiklik uygulamaları tarihi ve sosyal süreçlere göre değişiklik göstermektedir. Örneğin Fransa'da ihtilal sonrası ilk yasal düzenleme 1905 yılında yapılmış olup, devletin din karşısındaki konumlanışı ülkenin kendi deneyimlerine dayanarak şekillenmiştir. Latince 'saecularis' ve 'saeculum' (yüzyıl, çağ, dünyaya ait, dünyevi) kelimelerinden türetilen sekülerizm, teokrasinin karşısında yer alan ve devlet işlerinde dinin ayrı tutulmasının ötesinde yaşamın tüm alanlarında dünyeviliği savunan bir öğretidir. Matbaa ile İncil'in çoğaltılması sonrasında Avrupa gündemine oturan sekülerleşme, Thomas Hobbes, John Locke ve Martin Luther gibi isimlerin düşünceleriyle şekillenmiştir. İoanna Kuçuradê'ye göre laiklik, bir devletin örgütlenmesinde ve hukukunun oluşturulmasında hiçbir dinin normlarının belirleyici olmamasını talep ederken; sekülerizm toplumsal yaşamın çağın felsefesi ve dünyevi değerler doğrultusunda düzenlenmesini ifade eder. Kısacası laiklik devlet yönetiminde neyin olmaması gerektiğinin altını çizerken, sekülerizm dünyevi işlerin önemini ve bireysel özgürlüğü vurgular. Rasyonel seçim teorisyenleri Finke, Stark ve Iannaccone'un yaptığı ampirik araştırmalar (örneğin ABD ile İskandinav ülkelerinin karşılaştırılması), serbest rekabetçi din pazarlarının kilise katılımını artırdığını, devlet düzenlemesi ve tekelin ise dinî canlılığı boğduğunu ortaya koymuştur. Sigmund Freud ve Friedrich Nietzsche gibi 19. yüzyıl düşünürleri de dinî iddiaların bilimle ispatlanamayacağını ve dinin kültürel bir illüzyon olduğunu savunmuşlardır. Seküler yaklaşımın sosyo-kültürel hayattaki en belirgin yansımaları; bireylerin geleneksel ve dinsel dogmaların kalıplarından kurtulması, ancak aynı zamanda sınırsız özgürlük girdabında evlilik dışı ilişkiler, hem cinslerle evlilikler, vicdani yükümlülüklerden arınma ve kapitalizmin getirdiği tek tip tüketim alışkanlıkları gibi modern toplumsal dönüşümleri beraberinde getirmesidir.