Ünite 2: Laiklik ve Sekülerizm — Araştır & Paylaş

Laiklik, demokratik sistemlerin temel taşlarındandır. Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını esas alan sistem, Avrupa’yı karanlığa gömen din egemenliğinin sona erip, özgür düşüncenin kapılarını aralanması süreci olmuştur. Kilise’nin tekelinde insanların sömürüldüğü, inanç adı altında kullanıldığı bir dönemde yaşayan düşünürlerin ifadeleri, Kilise’nin menfaat ilişkisi ile çatışınca yeni bir süreç başlamıştır. İnsanlığın düşünce reformu olarak da ifade edilebilecek olan laiklik çağdaş bilimlerin önünün açılmasını, sorgulama yetisinin gelişmesini sağlamıştır. “Ruhban sınıfa ait olmayan” anlamına gelen laiklik, özgür düşünebilmeyi hedefleyen, bu noktada düşüncenin önüne konabilecek engelleri aşmayı amaçlayan bir sistemdir. Laiklik, felsefi olarak; inanma eylemi ile değil, akıl ve mantık yoluyla düşünme yetisidir. Hukuki açıdan, somut olarak devlet ile dinin birbirine karışmaması olarak ifade edilmiştir. Siyasi açıdan laiklik, devlete dair tüm işleyiş mekanizmalarının, siyasal iktidarın, dinsel kudret ve otoriteden bağımsız hale getirilerek arındırılması, ya da dinin siyasal erk ve yaptırım gücünden uzak tutulması ve men edilmesi gibi anlamlarda kullanılmıştır.

Sekülerizm, Latince bir kelime olup, kelimenin kökeni, seküler (saecularis) sözcüğüdür. Kelimenin kök anlamı, ‘yüzyıl’, ‘çağ’ demektir. Türkçede karşılığı, sekülarizasyon, “çağdaşlaşma” olarak görülür. Sekülerizm dünyevi olanı önemseme, dinsel olmama anlamına da gelir. Laiklik dini devlet işlerinden uzak tutmayı amaçlayan bir tutumu anlatırken, sekülerizm dünyevi işleri önemsemekle ilgili öğretidir. Laikliğin daha negatif bir anlama geldiğini söylemekle birlikte, iki sözcüğün birbirinin yerine kullanılabildiğini de belirtmek gerekmektedir. Laiklik engelleme, sekülerizm ise olumlu yaptırım öngörmüştür. Sözcük anlamlarından yola çıkarak laikliğin din yerine insanları öne çıkarmaya çalışan eylem; sekülerizmin de dünyevi işlere odaklanmış, dini yaşama karışmayan düşünce tarzı olduğu söylenebilmektedir.

İoanna Kuçuradê'nin tanımlarından yola çıkarak, çevrenizdeki kamusal kurumların işleyişi ile günlük toplumsal yaşamı gözlemleyiniz. Laikliğin hukuk ve devlet örgütlenmesindeki yansımalarına bir örnek, sekülerizmin ise bireysel yaşam ve toplumsal alışkanlıklar üzerindeki etkilerine başka bir örnek bulunuz. Bu iki farklı durumu somut gözlemlerinizle karşılaştırarak bulgularınızı sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.