İnfografik
← Ünite 5
Para Politikası

Ünite 5: Döviz Kuru Hedefleme Stratejisi

TCMB 2000 Yılı Döviz Sepeti Uygulaması
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 2000 yılının başlarından itibaren enflasyonu düşürme programı kapsamında döviz kuruna dayalı hedefleme stratejisi izlemiş, döviz çapası olarak 1 Amerikan Doları ve 0,77 Avro toplamından oluşan bir sepet kullanmıştır.
Fransa ve İngiltere'nin Alman Markı Çapalaması
Fransa 1987'de, İngiltere ise 1990'da para birimlerini Alman Markına sabitlemiştir. Fransa bu stratejiyle %2'nin üzerinde olan enflasyonunu 1996'da %2'nin altına çekmiş, İngiltere ise %10 olan enflasyonunu 1992'de %3'e düşürmüştür.
Arjantin'in Dolar Sabitleme Başarısı
Arjantin 1991 yılında para birimini Amerikan Dolarına sabitleyerek para kurulu sistemini benimsemiş, 1990 yılında üç haneli olan enflasyon oranını 1994 yılına gelindiğinde %5'in altına düşürmeyi başarmıştır.
1992 Avrupa Döviz Kuru Mekanizması Krizi
İki Almanya'nın birleşmesini takiben Alman Markına parasını sabitleyen DKM içindeki ülkeler spekülatif ataklara maruz kalmış; Fransa yüksek işsizlik pahasına direnerken, İspanya, İsveç ve İtalya paralarının değerini düşürmek zorunda kalmıştır.

Anahtar Kavramlar

Nominal ÇapaDöviz kuru hedefleme stratejisinde hedef ülkenin parasına değer korumada istikrar kazandırmak amacıyla seçilen ve değerine sabitlenen istikrarlı yabancı para birimi veya sepetidir. Örneğin, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası 2000 yılı başında 1 Amerikan Doları ve 0,77 Avro'dan oluşan bir sepeti nominal çapa olarak kullanmıştır.
Katı Döviz Kuru HedeflemesiDöviz kurunun yasal düzenlemelerle kesin bir şekilde sabitlendiği ve esnekliğe izin verilmediği katı kur rejimleridir. Para kurulu ve tam dolarizasyon olmak üzere iki ana uygulama şekli bulunmaktadır.
Yumuşak Döviz Kuru HedeflemesiYerli paranın sabit bir kura ya da belirli bir bant aralığı içinde değer değişimine izin verilen yabancı bir paraya bağlanarak para politikasının yürütüldüğü rejimdir. Merkez bankaları kuru bu hedef seviyelerde tutmak için piyasaya döviz alım veya satımıyla müdahale eder.
Para Kurulu SistemiÜlkenin parasal tabanının tamamen döviz rezervlerine bağlandığı, sabit kur sisteminden döviz karşılığı para arzının yapıldığı ve para otoritesinin emisyon üzerinde hiçbir takdir yetkisinin bulunmadığı katı kurala dayalı bir sistemdir. İç varlıklar barındırmaz ve bankalara kredi veremez.
Tam DolarizasyonBir ekonomide yerli para biriminin tamamen ortadan kalkarak yabancı bir ülkenin para biriminin resmî para birimi olarak kullanılmaya başlanmasıdır. Döviz kuru hedeflemesinin en uç ve geri döndürülemez örneğidir.
Kısmî DolarizasyonEkonomik birimlerin yerli para cinsinden finansal aktifler yerine yabancı para cinsinden finansal aktifleri tasarruf ve değer saklama aracı olarak tercih etmeye başlaması durumudur.
Zaman TutarsızlığıPolitika yapıcıların, bir dönemde uygulayacakları politikalara ilişkin verdikleri sözlerden ileride dönebilecekleri anlamına gelir. Bu durum ekonomik birimlerce tahmin edilirse izlenen politikalar enflasyonist süreci besler.
Enflasyon Katılığı (İnflasyon Inertia)Ekonomik birimlerin enflasyon beklentilerinin izlenen politikalara karşın devam etmesi, gelecek dönem enflasyon beklentilerinin günümüz beklenti düzeyinin altında gerçekleşmeyeceğine yönelik inancıdır.
Sterilize Edilmiş MüdahaleMerkez bankasının döviz piyasasında yaptığı alım satım işleminin yerli para miktarı üzerinde yaratacağı etkiyi, para politikası araçlarının zıt etki yaratacak biçimde kullanımı ile telafi etmesidir.
Ortodoks Para Kurulu SistemiMerkez bankasının bulunmadığı, %100 karşılık uygulamasının ve tam konvertibilitenin geçerli olduğu, en son ödünç veren kurum özelliğini barındırmayan ilk para kurulu sistemidir.
Yarı Para Kurulu SistemiMerkez bankasının varlığını koruduğu, %100 karşılık sisteminin esnetildiği ve sınırlı da olsa ihtiyarî para politikası uygulanmasının mümkün olduğu melez veya esnek para kurulu sistemidir.
Senyoraj GeliriMerkez bankalarının para basma yetkisinden ötürü elde ettiği gelir tekelidir. Para kurulu sistemlerinde para döviz karşılığı basıldığı için geleneksel senyoraj ortadan kalkar, sadece rezervlerin faiz gelirinden senyoraja benzer bir gelir elde edilebilir.
Döviz Kuru Mekanizması (DKM)Avrupa Topluluğu'nun kur rejimini ayarlama mekanizmasıdır. Sabit fakat ayarlanabilir bir kur rejiminin benimsendiği bu mekanizma içinde Alman Markının istikrarlı seyri temel belirleyici olmuştur.
Enflasyon Hedeflemesi RejimiMerkez bankasının nihai hedefi olan fiyat istikrarının sağlanması amacıyla, ara hedef kullanılmaksızın sayısal bir enflasyon hedefi veya aralığına dayandırılan ve kamuoyuna duyurulan modern para politikası stratejisidir.
Spekülatif AtakEkonomik birimlerin devalüasyon veya kur artışı beklentisiyle yerli para varlıklardan kaçıp dövize yönelmesi ve bu durumun döviz piyasasında merkez bankasının rezervlerine yönelik yoğun bir talep atağı yaratmasıdır.
Finansal KırılganlıkUygulanan döviz kuru politikalarının, spekülatif atakların ve faiz şoklarının bankacılık ve finans sisteminin varlık-borç dengesini sarsarak kriz üretme olasılığını artırması durumudur.
İletişim PolitikasıMerkez bankasının izlediği politikalar hakkında şeffaf olması, kamuoyunu bilgilendirmesi, enflasyonun seyrine ilişkin görüşlerini ve kararlarının gerekçelerini düzenli paylaşarak beklentileri yönetmesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Türkiye Kasım 2000 ve Şubat 2001 Krizleri

Türkiye'de uygulanan döviz kuru hedefleme stratejisinin yarattığı devalüasyon beklentileri ve spekülatif ataklar neticesinde bankalararası para piyasasında gecelik faiz oranları rekor kırmış (Şubat 2001'de %6789), TCMB kuru koruyamayarak stratejiyi terk etmiştir.

Mauritius Para Kurulu Tarihi

Dünyadaki ilk para kurulu uygulaması 1849 yılında Mauritius'ta hayata geçirilmiş olup, sömürge dönemi dışında günümüze kadar 70'den fazla ülkede farklı zamanlarda uygulanmıştır.

Singapur ve Hong Kong Para Kurulu Uygulamaları

Sömürgecilik dönemi dışında modern dünyada para kurulu sistemi uygulayan ülkeler arasında Singapur (1967), Hong Kong (1983), Estonya (1992), Litvanya (1994), Bulgaristan (1997) ve Bosna (1999) yer almaktadır.

TCMB Kasım 2000 Döviz Satış Rakamları

TCMB 2000 yılı Kasım ayında döviz piyasasında 5.795 milyon dolar net satış yaparak kur sepetini korumaya çalışmış, ancak bu durum döviz rezervlerinin erimesine ve piyasada ciddi likidite daralmasına yol açmıştır.

TCMB Şubat 2001 Gecelik Faiz Rekoru

2001 Şubat krizinde TCMB'nin kur hedefini korumak adına döviz satması ve TL likiditesini artıramaması sonucunda bankalararası para piyasasında gerçekleşen en yüksek gecelik faiz oranı %6789 ile Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırmıştır.

TCMB Kur Değişim Oranları (2001 Krizi)

TCMB verilerine göre TL/USD kuru değişim oranları 2001 yılının Şubat ayında %13, Mart ayında %29 ve Nisan ayında %24 oranında artarak döviz kuru hedefleme stratejisinin çöküşünü ve devalüasyonun şiddetini tescillemiştir.

TCMB 2006 Enflasyon Hedeflemesi Tanıtımı

TCMB, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki modern uygulamalara paralel olarak, fiyat istikrarını sağlamak amacıyla 2006 yılında resmi olarak tam enflasyon hedeflemesi rejimine geçildiğini kamuoyuna duyurmuştur.

Almanya'nın 1990 Birleşme Şoku

1990 yılında Doğu ve Batı Almanya'nın birleşmesi sonrasında yapılan kamu harcamaları ve genişletici politikalar Almanya'da enflasyonist baskı yaratmış, parasını Alman Markına bağlayan DKM içindeki diğer Avrupa ülkelerini de olumsuz etkilemiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Döviz arz ve talep grafiklerinde, merkez bankasının kuru sabit tutabilmek için piyasaya döviz satması durumunda döviz arz eğrisinin sağa kaydığını ve para arzının daraldığını unutmayın.
  • Para kurulu sisteminde merkez bankasının iç varlık yaratamayacağını, bankalara kredi veremeyeceğini ve en son ödünç veren (nihai mukriz) konumunda olmadığını sınavda kafanızdan çıkarmayın.
  • Zaman tutarsızlığı kavramının politika yapıcıların verdikleri sözlerden ileride dönebilme ihtimalini ifade ettiğini ve enflasyonist süreçleri beslediğini iyi kavrayın.
  • Yumuşak kur hedeflemesinde bant içinde dalgalanma ile serbest dalgalı kurun en büyük farkının 'bant sınırlarının önceden öngörülebilirliği' olduğunu unutmayın.
  • Para kurulu ile klasik merkez bankası sistemi arasındaki tablolarda yer alan 'senyoraj geliri' ve 'nihai mukriz' farklarını mutlaka ezberleyin.
  • Sterilize edilmiş müdahale kavramının, döviz alım-satımının para arzı üzerindeki etkisinin zıt yönlü para politikası araçlarıyla giderilmesi anlamına geldiğini karıştırmayın.
  • Enflasyon hedeflemesi rejiminde merkez bankasının temel politika aracının kısa vadeli faizler olduğunu ve ara hedef kullanılmadığını asla göz ardı etmeyin.