Ünite 1: İdarenin Denetlenmesi — Önemli Kavramlar

Bireyler arasında veya bireylerle devlet arasında çıkan uyuşmazlıkların, bağımsız ve tarafsız mahkemelerce hukuki yöntemler kullanılarak çözümlenmesini sağlayan anayasal devlet işlevidir.

Mahkemelerin ve hâkimlerin görevlerini yerine getirirken yasama, yürütme ve diğer tüm dış etkenlerden, baskılardan uzak, sadece Anayasa'ya ve hukuka uygun olarak karar verebilmesidir.

Hâkim ve savcıların azlolunamayacağını, kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye ayrılamayacağını ve kadro kaldırılması halinde dahi mali haklarından yoksun bırakılamayacağını güvence altına alan sistemdir.

Hukuki nitelikleri bakımından benzerlik gösteren uyuşmazlıkların toplandığı ve kararları aynı yüksek mahkeme tarafından denetlenen, kendine özgü usul kuralları olan mahkemeler bütünüdür.

İlk derece veya istinaf mahkemelerince verilen kararların, usul ve kanun yönünden hukuka uygun olup olmadığının tespiti amacıyla bir yüksek mahkeme tarafından denetlenmesi yoludur.

Aynı uyuşmazlık hakkında adli ve idari yargı mercilerinin her ikisinin de kendisini görevli veya görevsiz görmesi durumunda ortaya çıkan ve çözümü Uyuşmazlık Mahkemesince yapılan uyuşmazlıktır.

Adli ve idari yargı mercilerince aynı konuda verilmiş, kesinleşmiş çelişkili kararlar nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin imkansızlaşması durumunda ortaya çıkan uyuşmazlık türüdür.

Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin veya TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesi'nde açılan soyut norm denetimi davasıdır.

Görülmekte olan bir davada uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla yerel mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmasıdır.

Cumhurbaşkanı, bakanlar ve yüksek yargı organı üyeleri gibi üst düzey devlet görevlilerinin görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Anayasa Mahkemesi'nde yargılandıkları özel yargılama sıfatıdır.

Anayasa'da ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde yer alan temel haklarının kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden bireylerin, iç hukuk yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesi'ne başvurmasıdır.

Ceza davaları ile kişiler arasındaki borçlar, aile, ticaret gibi özel hukuk uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulduğu, yüksek mahkemesi Yargıtay olan genel yargı düzenidir.

İdarenin ve yürütme organının hukuka aykırı eylem ve işlemlerine karşı açılan iptal ve tam yargı davalarının görüldüğü, yüksek mahkemesi Danıştay olan yargı düzenidir.

Kamu idarelerinin ve sosyal güvenlik kurumlarının gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetleyen ve sorumluların hesaplarını kesin hükme bağlayan hesap mahkemesi niteliğindeki anayasal organdır.