Ünite 3: İdari Yargı Teşkilatı

Bölge İdare Mahkemelerinin Sayısı ve Merkezleri

2576 sayılı Kanun çerçevesinde Türkiye genelinde coğrafi durum ve iş hacmi dikkate alınarak Adalet Bakanlığınca kurulan bölge idare mahkemeleri, günümüzde Ankara, İstanbul, İzmir, Konya, Gaziantep, Erzurum ve Samsun olmak üzere yedi merkezde faaliyet göstermektedir.

Danıştay'ın Tarihsel Kuruluşu (1868)

Osmanlı İmparatorluğu döneminde Tanzimat sonrasında Fransa modeli örnek alınarak 1868 yılında Şura-yı Devlet (Danıştay) kurulmuş ve adli-idari yargı ayrımı ilk kez tesis edilmiştir. Ancak bu dönemde Şura-yı Devlet kararları sadece görüş bildirici nitelikte olup idareden tamamen bağımsız bir yargı organı yapısında değildi.

Danıştay Daire Sayısı ve Üye Yapısı

01.07.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6723 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik uyarınca Danıştay, on dört dava ve bir idari olmak üzere toplam on beş daireden oluşmaktadır. Danıştay bünyesinde günümüzde toplam 116 yüksek mahkeme hâkimi görev yapmaktadır.

Danıştay Üyelerinin Seçim Usulü ve Kontenjanı

Anayasa'nın 155. maddesi uyarınca Danıştay üyelerinin dörtte üçü (3/4) Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından idari yargı hâkim ve savcıları arasından; kalan dörtte biri (1/4) ise Cumhurbaşkanı tarafından kanunda belirtilen idari görevliler arasından seçilmektedir.

Anahtar Kavramlar

İstinafİlk derece mahkemeleri olan idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, maddi ve hukuki yönlerden yeniden incelenmesi talebiyle bir üst mahkeme olan Bölge İdare Mahkemesine başvurulmasını sağlayan kanun yoludur.

TemyizBölge idare mahkemelerinin veya Danıştay'ın ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği kararların, hukuka uygunluk yönünden denetlenmesi amacıyla yüksek mahkeme olan Danıştay tarafından incelenmesi sürecidir.

İptal Davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırı olmaları nedeniyle iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan idari dava türüdür.

Tam Yargı Davasıİdari işlem ve eylemlerden dolayı hakları muhtel olan (zarara uğrayan) kişilerin, uğradıkları zararların tazmin edilmesi talebiyle idareye karşı açtıkları tazminat davasıdır.

İçtihadı Birleştirme KararıDanıştay daireleri veya kurulları arasındaki kararlarda ortaya çıkan aykırılık ve uyuşmazlıkları gidermek amacıyla İçtihatları Birleştirme Kurulu tarafından verilen, Resmi Gazete'de yayımlanan ve tüm idari yargı yerlerini bağlayan kararlardır.

Yeniden Değerleme OranıVergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca Maliye Bakanlığınca her yıl tespit ve ilan edilen, idari yargıdaki tek hâkimle çözümlenecek davaların parasal sınırlarının güncellenmesinde kullanılan artış katsayısıdır.

İdari Rejimİdarenin faaliyet ve işlemlerini özel hukuk kuralları dışında tutarak ayrı kamu hukuku kurallarına tabi kılan ve bu uyuşmazlıkları adli mahkemelerden ayrı örgütlenmiş idari mahkemelerde çözen yönetim sistemidir.

Tetkik HâkimiDanıştay'da dava dosyalarını detaylıca inceleyerek ilgili daire veya kurullara gerekli açıklamaları yapmak, duruşma tutanaklarını hazırlamak ve karar taslaklarını kaleme almakla görevli yargı mensubudur.

Adalet KomisyonuBölge idare mahkemelerinde başkanın başkanlığında, HSK tarafından daire başkanları arasından seçilen iki asıl üyeden oluşan ve adliye personelinin özlük işleri ile idari görevlerini yürüten kuruldur.

Başkanlar KuruluBölge idare mahkemesi başkanı ile daire başkanlarından oluşan, daireler arasındaki iş bölümü uyuşmazlıklarını çözen ve kesin kararlar arasındaki aykırılıkların giderilmesi için Danıştay'a başvurulmasına karar veren kuruldur.

Diğer Önemli Bilgiler

Tek Hâkimle Çözümlenecek Davaların Sınırı

İdare ve vergi mahkemelerinde konusu belli bir parayı içeren ve yirmi beş bin Türk lirasını aşmayan iptal, tam yargı ve vergi davaları kurul halinde değil, mahkeme başkanının belirlediği esaslar çerçevesinde tek bir hâkim tarafından karara bağlanır.

703 Sayılı KHK ile Hâkimlik Şartlarının Değişmesi

2018 yılında çıkarılan 703 sayılı KHK öncesinde hukuk dışı alanlardan mezun olan idari yargı hâkim adayları için %20'lik bir kota ve belirli bölümlerden mezun olma şartı bulunmaktayken, bu KHK ile sınırlamalar kaldırılarak bakanlığın ihtiyaç duyacağı diğer alanlardan mezun olanların da önü açılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Bölge idare mahkemelerinin ilk derece mahkemesi olmadığını, doğrudan dava açılamayacağını ve sadece bir istinaf mercii olduğunu sınavda mutlaka hatırlayın.
Danıştay üyelerinin 3/4'ünün HSK, 1/4'ünün ise Cumhurbaşkanı tarafından seçildiğini unutmayın; bu oranlar sınavlarda sıkça karıştırılmaktadır.
İçtihadı birleştirme kararlarının Resmi Gazete'de yayımlandığını ve tüm idari yargı mercileri ile idare için kesin olarak bağlayıcı olduğunu unutmayın.
Parasal sınırı yirmi beş bin lirayı aşmayan davaların tek hâkimle çözüleceğini, bu sınırın üzerindeki davaların ise kurul halinde (başkan ve iki üye) karara bağlanacağını aklınızda tutun.
İdari yargıda genel görevli ilk derece mahkemesinin idare mahkemeleri olduğunu, özel görevli ilk derece mahkemesinin ise vergi mahkemeleri olduğunu ayırt edin.