İnfografik
← Ünite 2
İdari Yargı

Ünite 2: Yargı Yetkisi ve Yargı Düzenleri

1868 Yılında Şura-yı Devlet'in Kurulması
Osmanlı İmparatorluğu'nda Padişah Abdülaziz'in 10 Mayıs 1868 tarihli nutkuyla fiilen çalışmaya başlayan Şura-yı Devlet, kanun tasarılarını incelemek ve idari uyuşmazlıkları çözmek amacıyla kurulmuştur. Bu adım, Türkiye'de adli ve idari yargı ayrımının başlangıcı kabul edilir.
1982 Yılı Reformu ve İki Dereceli Sistem
1982 yılında idare, vergi ve bölge idare mahkemelerinin kurulmasıyla Türkiye'de iki dereceli idari yargı sistemi tamamlanmıştır. Bu reformdan önce uyuşmazlıklar doğrudan Danıştay'da ya da il idare kurulu gibi idari kurullarda çözümlenmekteydi.
Danıştay Üyelerinin 12 Yıllık Görev Süresi
Danıştay üyeleri, idari yargı hâkim/savcıları ile üst düzey kamu yöneticileri arasından 12 yıl için seçilirler. Anayasal kural gereği, bir kimsenin iki defa Danıştay üyesi seçilmesi mümkün değildir.
Üyelerin Seçimindeki 1/4 ve 3/4 Oranı
Danıştay üyelerinin dörtte üçü (3/4) Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından idari yargı hâkim ve savcıları arasından seçilirken; kalan dörtte biri (1/4) Cumhurbaşkanı tarafından üst düzey kamu görevlileri arasından seçilir.

Anahtar Kavramlar

İdari Rejimİdarenin faaliyetlerini özel hukuk kuralları dışında tutarak ayrı hukuk kurallarına tabi kılan ve bu kuralları uygulayacak idari mahkemeleri adli mahkemelerden ayıran yönetim sistemidir. Fransa kökenli bu sistemde idareye üstün kamu kudreti ayrıcalıkları tanınır.
Kamu Kudretiİdarenin kamu yararını gerçekleştirebilmek amacıyla, özel hukuk kişilerinin rızasını aramaksızın tek taraflı işlemler yapabilmesini sağlayan üstün yetki ve ayrıcalıklardır. Kamulaştırma kararı alınması bu gücün somut bir örneğidir.
Adli İdareİdarenin işleyişinin ve işlemlerinin özel hukuk kurallarına tabi olduğu, idare ile bireyler arasındaki uyuşmazlıkların genel adliye mahkemelerinde çözümlendiği sistemdir. Bu sistemde idare, bireylerle eşit hukuki statüdedir.
İptal Davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından en az biri yönünden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla, menfaati ihlal edilenler tarafından idari yargıda açılan davadır. Amacı hukuka aykırı işlemin geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasıdır.
Tam Yargı Davasıİdari işlem ve eylemlerden dolayı hakları ihlal edilenler tarafından, uğranılan zararın tazmin edilmesi, bir hakkın yerine getirilmesi veya eski durumun iadesi amacıyla açılan tazminat nitelikli idari davadır.
Merci Tayiniİdari yargı düzeni içinde yer alan mahkemeler arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarında, davanın hangi mahkeme tarafından çözümleneceğinin bölge idare mahkemesi veya Danıştay tarafından belirlenmesi işlemidir.
Bağlantılı DavaAynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek kararın diğer davayı doğrudan etkileyecek nitelikte olduğu, bu nedenle birlikte görülmesi gereken davalardır.
İmtiyaz Şartlaşma ve SözleşmeleriBir kamu hizmetinin özel hukuk tüzel kişisi tarafından kurulmasını veya kurulmuş bir hizmetin belli bir süre boyunca sözleşmecinin kendi kâr ve zararına işletilmesini öngören idari sözleşmelerdir.
İstişari KararYargısal bir hüküm niteliği taşımayan, sadece görüş bildirme amacı güden ve idareyi doğrudan bağlamayan kararlardır. Osmanlı dönemindeki Şura-yı Devlet kararları bu nitelikteydi.
İçtihatYüksek mahkemelerin süreklilik arz eden, alt mahkemelere örnek oluşturan ve bir hukuk kuralının veya maddi olayın nasıl yorumlanması gerektiğini gösteren ilkesel kararlarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Danıştay Dairelerinin Sayısal Dağılımı

Danıştay toplam 10 daireden oluşmaktadır. Bu dairelerin 9 tanesi dava dairesi (üçüncü, dördüncü, yedinci ve dokuzuncu daireler vergi; diğerleri idari dava dairesidir), 1 tanesi ise idari daire (Birinci Daire) olarak görev yapar.

İçtihatları Birleştirme Kurulu Kararlarının Bağlayıcılığı

İçtihatları Birleştirme Kurulu tarafından verilen kararlar, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren Danıştay dairelerini, idari mahkemeleri ve idari makamları hukuken bağlar.

Sınavda Dikkat Et

  • Danıştay üyelerinin görev süresinin 12 yıl olduğunu ve bir kişinin asla ikinci kez seçilemeyeceğini unutma; bu süre ve kural sınavda sıkça sorulur.
  • Üye seçimindeki 3/4 (HSK tarafından hâkim/savcılardan) ve 1/4 (Cumhurbaşkanı tarafından idari görevlilerden) oranlarını karıştırma, doğrudan sayısal soru olarak gelebilir.
  • Birinci Daire'nin Danıştay'ın tek 'idari dairesi' olduğunu, diğer dokuz dairenin ise 'dava dairesi' olduğunu bilmek daire görevleri sorularını çözmende anahtardır.
  • İçtihatları Birleştirme Kurulu kararlarının idare dahil tüm idari yargı organları için kesin olarak bağlayıcı olduğunu unutma; bağlayıcılık yönü sınavların favori konusudur.
  • Başkanlık Kurulu ile Başkanlar Kurulu'nun görevlerini karıştırma; daireler arası iş bölümünü Başkanlık Kurulu yaparken, daireler arası görev uyuşmazlıklarını Başkanlar Kurulu çözer.