Ünite 5: İslâm Tarihi ve Uygarlığı — Önemli Kavramlar

Hz. Muhammed ve Müslümanların Mekke'deki baskı ve zulümlerden kurtulmak amacıyla 622 yılında Medine'ye göç etmesidir. Bu olay Müslümanlar için takvim başlangıcı kabul edilmiş ve İslam devletinin medeni temelleri bu şehirde atılmıştır.

Mekke'deki baskılar nedeniyle her şeylerini geride bırakarak Medine'ye göç eden Müslümanlara verilen isimdir. Medineli Ensar ile kardeş ilan edilerek toplumsal dayanışmanın örneği olmuşlardır.

Medine'den Mekke'den gelen Müslümanlara (Muhacirlere) evlerini, mallarını açarak yardım eden Medineli Müslüman yardımcılar demektir. İslam toplumsal dayanışmasının temel yapı taşını oluştururlar.

Hz. Muhammed'in vefatının ardından bazı kabilelerin İslam dininden dönmesi ve zekat vermek istememesi olayına denir. Hz. Ebûbekir bu hareketleri bastırmak için Ridde Savaşları'nı düzenlemiştir.

Hz. Peygamber döneminde yaşamış, onu bizzat görmüş ve sohbetinde bulunmuş Müslüman kimselere verilen onurlu unvandır. İslam'ın ilk kuşak taşıyıcılarıdır.

İslam siyaset hukukunda bir liderin yönetimini itaatle kabul etmek, onaylamak ve ona sadakat sözü vermek anlamına gelen biat törenidir. Dört Halife seçimlerinde halkın onayı bu yolla alınmıştır.

Hz. Osman'ın katillerinin bulunması meselesi yüzünden 656 yılında Hz. Ali ile Hz. Ayşe, Talha ve Zübeyr arasında çıkan savaştır. Savaş Hz. Ayşe'nin devenin etrafında cereyan etmesinden dolayı bu isimle anılmıştır.

Sıffîn Savaşı'nda yenilgiye uğrayan Muaviye'nin ordusunun Kur'an sayfalarını mızraklara takmasıyla ortaya çıkan siyasi anlaşmazlığı çözmek için seçilen iki hakemin (Ebû Musa el-Eşarî ve Amr b. As) karar verme sürecidir.

Hakem Olayı'nı kabul etmeyerek Hz. Ali'nin ordusundan ayrılan ve daha sonra hem Hz. Ali'yi hem de Emevîleri tekfir eden radikal siyasi-dini fırkadır. Hz. Ali'yi Kûfe camiinde şehit eden İbn Mülcem bu gruptandır.

İslam devletinde zımmî statüsünde yaşayan gayrimüslimlerin, can ve mal güvenliği ile askerlikten muaf tutulmaları karşılığında devlete ödedikleri vergidir.

İslam egemenliği altında yaşayan, Ehl-i Kitap (Hristiyan, Yahudi, Mecusi, Sabiî) statüsündeki gayrimüslim vatandaşlardır. Can ve mal güvenlikleri İslam devleti tarafından teminat altına alınmıştır.

Emevîler döneminde Arap olmayan Müslümanlara verilen addır. Teoride eşit olmalarına rağmen uygulamada Emevi Arapları tarafından küçümsenmiş ve bir süre vergi muafiyetlerinden tam yararlandırılamamışlardır.

İslam hukukuna göre gayrimüslim tebaanın topraklarının mülkiyetine dayalı olarak ürünleri üzerinden ödediği arazi vergisidir.

Hz. Ebûbekir ve Hz. Ömer'in hilafetini kabul etmeyen, Hz. Muhammed'den sonra hakkın doğrudan Hz. Ali'ye ait olduğunu savunan Şii kökenli siyasi muhalefet hareketidir.

Emevîlerin son döneminde III. Yezid'in kendi hakkı olmayan hilafet makamında zorla ve gizli biat alarak hak iddia etmesi olayında olduğu gibi, başkasının hakkını gasbetme durumudur.

Endülüs Emevî Devleti'nde başlangıçta Doğu Avrupalı köleler için kullanılırken zamanla devlet hizmetinde görev yapan ve Berberîlerle çatışan Avrupalı köle sınıfının genel adıdır.

Harun Reşid döneminde Abbasî devlet yönetiminde büyük söz sahibi olan, Belh kökenli İranlı vezir ve bürokrat ailedir. Sınırsız güçleri nedeniyle daha sonra ağır şekilde cezalandırılarak tasfiye edilmişlerdir.

Kaderi inkâr eden, kulun kendi fiillerinin yaratıcısı olduğunu savunan ve Allah'ın sıfatlarını Ehl-i Sünnet'ten farklı yorumlayan Vasıl bin Ata kökenli İslam düşünce ekolüdür.