Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Sosyoloji Lisans Programı » Sosyolojiye Giriş

Ünite 2: Sosyolojide Temel Yaklaşımlar — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 18 soru var.

1 / 180 doğru

Toplumsal Eylem

Max Weber'e göre bireylerin başkalarına yönelik olarak belirli anlamlar taşıyan, zihinsel bir niyet barındıran •••. Weber, sosyolojinin çalışma nesnesini bu ••• anlamak (verstehen) olarak tanımlar.

Toplumsal Eylem — Max Weber'e göre bireylerin başkalarına yönelik olarak belirli anlamlar taşıyan, zihinsel bir niyet barındıran eylemleridir. Weber, sosyolojinin çalışma nesnesini bu toplumsal eylemleri anlamak (verstehen) olarak tanımlar.

Postmodernizm — Aydınlanma döneminden bu yana akıl, rasyonelleşme ve ilerleme düşünceleri üzerine kurulu modernlik projesinin bittiğini, meta-anlatıların geçerliliğini yitirdiğini ve çoğulculuğun hâkim olduğunu savunan eleştirel yaklaşımdır.

Sosyal Darwinizm — Herbert Spencer'ın Charles Darwin'in evrim teorisindeki doğal seleksiyon ilkesini toplumsal yaşama uyarlamasıyla ortaya çıkan yaklaşımdır. 'Uyum sağlayan güçlüler yaşar' ilkesine dayanarak devletin dezavantajlı kesimleri destekleyen müdahalelerine ve sosyal reformlara karşı çıkar.

Pozitivizm — Sosyal ve fiziksel dünyanın gözlem ve deneyle test edilerek incelenebileceğini öne süren, doğa bilimlerinde kullanılan niceliksel yöntemin sosyal bilimlerde de geçerli olduğunu savunan yaklaşımdır. Auguste Comte, gözlenebilen, ölçülebilen ve sınıflanabilen olguların bilimsel bir gerçekliği olduğunu savunarak bu akımı kurmuştur.

Rasyonelleşme (Akılcılaşma) — Max Weber'in modern toplumun tüm alanlarında yaygınlaştığını belirttiği, açıkça belirlenmiş bir amaca ulaşmayı sağlayacak en uygun araçların seçildiği, hesaplı ve planlı düşünmeye dayalı eylem ve örgütlenme sürecidir.

Patriyarka — Feminist literatürde babanın veya erkeğin otoritesi üzerine kurulu olan, erkek egemen toplumsal yapı ve ilişki biçimlerini ifade etmek için kullanılan temel kavramdır.

Kolektif Bilinç — Emile Durkheim'a göre toplum üyelerinin ortalama ortak inanç ve duygularıdır. Bireysel bilinçlere indirsterilemeyen, bireyler üzerinde baskıcı ve sınırlandırıcı bir güce sahip olan bu bilinç, toplumsal dayanışmayı ve ahlaki uzlaşıyı sağlar.

Toplumsal Statik ve Dinamik — Comte'un biyolojik anatomiden esinlenerek sosyolojiye kazandırdığı iki temel çalışma alanıdır. Toplumsal statik istikrarlı ilişkileri ve sosyal düzeni yöneten yasaları ifade ederken; toplumsal dinamik toplumsal değişmeyi, gelişmeyi ve ilerlemeyi yöneten yasaları ifade eder.

İdeal Tip — Max Weber'in toplumsal olguları ve eylemleri incelemek için geliştirdiği analitik bir yöntem aracıdır. Tarihsel gerçekliğin bazı yönlerinin abartılarak mantıksal bir saflığa ulaştırıldığı soyut bir modeldir (örneğin bürokrasi ideal tiptir).

Kültür Endüstrisi — Frankfurt Okulu temsilcilerinin kapitalizmde kültürün kâr sağlamak adına metalaştırılarak kitlelere pazarlanmasını ve herkes tarafından tüketilen sıradan eğlence biçimlerine indirgenmesini eleştirmek için kullandığı kavramdır.

Sembolik Etkileşimcilik — George Herbert Mead ve Herbert Blumer öncülüğünde gelişen, toplumun bireylerin günlük yaşamdaki sembolik etkileşimleri ve nesnelere atfettikleri anlamlar sonucunda inşa edildiğini savunan mikro sosyolojik yaklaşımdır.

Mekanik ve Organik Dayanışma — Durkheim'ın toplumsal işbölümüne dayalı olarak tanımladığı dayanışma tipleridir. Mekanik dayanışma benzeşmeye dayalı geleneksel toplumlarda görülürken; organik dayanışma farklılaşmaya ve uzmanlaşmaya dayalı karmaşık modern sanayi toplumlarında görülür.

Üç Hâl Yasası — Auguste Comte'un insan düşüncesinin ve toplumların evrimsel gelişmesini açıklamak için öne sürdüğü yasadır. Buna göre insan düşüncesi sırasıyla teolojik (doğaüstü güçler), metafizik (soyut güçler) ve pozitif (bilimsel/evrensel yasalar) aşamalardan geçerek ilerler.

Alt Yapı ve Üst Yapı — Marx'ın toplum analizi için yaptığı ayrımdır. Alt yapı ekonomik yapıyı (üretim araçları ve ilişkileri) oluştururken; üst yapı hukuk, siyaset, din, aile ve ideolojilerden oluşur; ekonomik alt yapının üst yapı üzerinde belirleyici bir etkisi vardır.

Tarihsel Materyalizm — Karl Marx tarafından geliştirilen ve toplumsal değişmede düşünce ve değerlerden çok ekonomik faktörlerin ağırlığını vurgulayan yaklaşımdır. Tarihsel süreç, üretim biçimleri ve üretim ilişkileri (alt yapı) temelinde açıklanır.

Anomi — Emile Durkheim sosyolojisinde ani toplumsal değişmelere bağlı olarak ortaya çıkan kuralsızlık, belirsizlik ve normsuzluk durumudur. Bu dönemlerde intihar, suç ve sapma oranları normal düzeyin üzerine çıkabilir.

Artı-Değer — Kapitalist üretim ilişkilerinde işçilerin yarattığı değer ile onlara ödenen ücret arasında kalan farktır. İşçinin ürettiği gerçek değerin altında ücret alması ve geri kalan değere kapitalist tarafından kar adı altında el konulması durumudur.

İşlevsel Ön-gereklilikler — Talcott Parsons'un yapısal-işlevselcilik yaklaşımında bir toplumsal sistemin hayatta kalabilmesi için karşılanması gereken temel gereksinimlerdir. Uyum, amaca ulaşma, bütünleşme ve kalıp koruma olmak üzere dört kategoride ele alınır.