İnfografik
Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Osmanlı Devleti Yenileşme Hareketleri 1876 1918
← Ünite 3
Osmanlı Devleti Yenileşme Hareketleri 1876 1918

Ünite 3: Askerî Düzenlemeler (1876-1918)

1882 İlk Alman Askerî Heyeti
Albay Kaehler başkanlığında topçu yüzbaşı Kamphövener, süvari yüzbaşı von Hobe ve topçu yüzbaşı Ristow'dan oluşan dört kişilik Alman heyeti, Osmanlı ordusunu yapılandırmak üzere 3 yıllığına İstanbul'a gelmiştir.
1886 Yeni Askerlik Kanunu
Goltz Paşa'nın çalışmalarıyla çıkarılan bu kanunla askerlik yaşı 20-40 olarak belirlenmiş, bedel-i şahsî kaldırılarak nakdî bedel ödeyenlerin de en yakın birlikte 5 ay eğitim alması zorunlu kılınmıştır.
Hamidiye Süvari Alayları'nın Sayısal Gelişimi
20 Ekim 1890'da 35 alay olarak kurulmasına izin verilen Hamidiye Süvari Alayları'nın sayısı, 1895'te 56'ya ve nihayet II. Meşrutiyet'in ilan edildiği 1908 yılında 64 alaya kadar yükselmiştir.
Osmanlı'nın İlk Denizaltı Siparişi
II. Abdülhamid, mali imkânsızlıklara rağmen deniz teknolojisini takip ederek İngiliz Nordenfelt Şirketi'ne sipariş verdiği iki adet modern denizaltıyı Osmanlı donanmasının envanterine katmıştır.

Anahtar Kavramlar

Millet-i Müsellaha (Silahlanmış Millet)Goltz Paşa'nın aynı adlı kitabında ortaya koyduğu, modern savaşların sadece profesyonel ordularla değil, milletin tüm kaynaklarının ve manevi gücünün seferber edilmesiyle kazanılabileceğini savunan topyekûn savaş teorisidir.
AlaylıOsmanlı ordusunda Harp Okulu (Mekteb-i Harbiyye) mezunu olmaksızın, erlikten veya çavuşluktan başlayıp kıdem, tecrübe veya sadakat yoluyla subaylık ve komutanlık rütbelerine yükselen askerlerdir.
MektepliMekteb-i Harbiyye (Kara Harp Okulu) veya diğer askerî okullardan akademik ve teknik eğitim alarak mezun olan, modern askerî bilime hakim subay sınıfını tanımlayan terimdir.
Redif SınıfıMuvazzaf askerlik görevini tamamlayan eğitimli askerlerin, savaş durumunda göreve çağrılmak üzere kaydedildiği ve barış döneminde sivil hayata döndüğü yedek askerlik teşkilatıdır.
MustahfızMuvazzaflık ve rediflik sürelerini tamamlamış, askerlik yükümlülüğünün son aşamasındaki en yaşlı yedek askerlerden oluşan, genellikle gerideki savunma ve asayiş işlerinde kullanılan sınıftır.
Bedel-i ŞahsîKişinin kendi yerine bir başkasını askerlik hizmetine göndermesi uygulamasıdır; 1886 askere alma kanunu ile tamamen kaldırılarak yerine nakdî bedel ödeme sistemi getirilmiştir.
Hamidiye Süvari AlaylarıII. Abdülhamid döneminde Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki göçer Kürt aşiretlerinden oluşturulan, Rus Kazak birliklerine karşı ve iç güvenliği sağlamak amacıyla kurulan yarı düzenli atlı birliklerdir.
Maiyet-i Seniyye Erkân-ı HarbiyyesiII. Abdülhamid'in Seraskerlik bünyesindeki genelkurmaya alternatif olarak Yıldız Sarayı'nda kurdurduğu, kendisine doğrudan bağlı ve sadık subaylardan oluşan saray kurmay heyetidir.
Bâbıâli Baskını23 Ocak 1913'te Enver ve Talat Beylerin öncülüğünde İttihat ve Terakki mensuplarının hükümet binasını basarak Harbiye Nazırı Nâzım Paşa'yı öldürdüğü ve hükümeti istifaya zorlayarak iktidara el koyduğu askerî darbedir.
Tasfiye-i Rüteb-i Askeriyye Kanunu7 Ağustos 1909'da çıkarılan, ordudaki yaşlı, yetersiz veya İttihat ve Terakki karşıtı alaylı subayların rütbelerini düşüren ya da onları zorunlu emekliliğe sevk eden rütbe tasfiye kanunudur.
Üçgen Teşkilat YapısıOsmanlı ordusunun 1910 nizamnamesiyle Avrupa'da ilk kez uyguladığı, her kolordunun üç piyade tümeninden, her tümenin de üç piyade alayından oluştuğu modern ve hızlı seferberlik sağlayan askerî yapılanmadır.
MuinsizAilesinde kendisinden başka bakacak kimsesi olmayan, bu sebeple geleneksel olarak askerlikten muaf tutulan ancak 1914 kanunuyla ailelerine maaş bağlanarak silah altına alınan gençleri ifade eden terimdir.
RâsıdAskerî havacılıkta pilotun yanında uçan, havadan keşif, haritalama, fotoğraf çekimi ve gözetleme işlerini yürüten uzman gözlemci veya ikinci pilot rütbesindeki askerî personeldir.
Erkân-ı Harbiyye-i BahriyyeII. Meşrutiyet döneminde, 1909 yılı başında ilk kez Bahriye Nezareti'ne bağlı olarak kurulan ve deniz kuvvetlerinin stratejik planlamasını yürüten Deniz Genelkurmay Başkanlığıdır.
KruppSultan Abdülaziz ve II. Abdülhamid dönemlerinde Osmanlı ordusunun modernizasyonu için yivli ve çelik namlulu ağır topların satın alındığı dünyaca ünlü Alman sanayi ve silah devidir.

Diğer Önemli Bilgiler

7 Ağustos 1909 Tasfiye Kanunu

Tasfiye-i Rüteb-i Askeriyye Kanunu ile binbaşı ve üzeri rütbelerdeki binlerce alaylı subay ve yaşlı paşa emekli edilmiş, rütbe bekleme süreleri ve yaş sınırı getirilerek ordu gençleştirilmiştir.

Osmanlı Ordusunda Üçgen Yapı Devrimi

1910 Nizamnamesi ile dünyada ilk kez Osmanlı ordusunda uygulanan üçgen teşkilat yapısında, her kolordu 3 piyade tümeninden oluşmuş ve kâğıt üzerinde 41.000 kişilik bir güce ulaşmıştır.

Osmanlı Havacılığının Doğuşu (1911)

28 Haziran 1911'de yapılan sınavda en yüksek puanı alan Süvari Yüzbaşı Fesa Bey ile İstihkâm Yüzbaşı Yusuf Kenan Bey, pilotaj eğitimi almaları için Fransa'daki Bleriot uçuş okuluna gönderilmiştir.

14 Aralık 1913 İkinci Alman Misyonu

Balkan Savaşı yenilgisinin ardından orduyu toparlamak için davet edilen, General Liman von Sanders başkanlığındaki 42 kişilik Alman heyeti geniş askerî yetkilerle İstanbul'a gelmiştir.

1914 Mükellefiyet-i Askeriyye Kanunu

12 Mayıs 1914'te çıkarılan bu geçici kanunla rediflik kaldırılmış, muinsizlerin muafiyeti sonlandırılmış ve Birinci Dünya Savaşı boyunca toplam 2.873.000 kişinin silah altına alınması sağlanmıştır.

Birinci Dünya Savaşı'ndaki Alman Subay Sayısı

Dört yıl süren savaş boyunca Osmanlı ordusunda 23 general ve 10 amiral dahil olmak üzere toplam 190 Alman subay muharip komutanlık yapmış, gayrimuharip sınıflarla bu sayı 800'ü bulmuştur.

1918 Osmanlı Hava Gücü İstatistikleri

Birinci Dünya Savaşı'nın son yılı olan 1918 itibarıyla Osmanlı Hava Kuvvetleri bünyesinde 90 uçak, 81 aktif pilot ve 58 râsıd görev yapmakta olup, savaş boyunca 18 düşman uçağı düşürülmüştür.

Sınavda Dikkat Et

  • Goltz Paşa'nın 'Millet-i Müsellaha' (Silahlanmış Millet) eseri, Birinci Dünya Savaşı'ndaki topyekûn seferberlik fikrinin temelidir; yazar-eser eşleştirmelerine dikkat edin.
  • Osmanlı ordusunda 'üçgen teşkilat yapısı' ve 'kolordu' sistemine barış zamanında ilk kez 1910 Nizamnamesi ile geçilmiştir; bu nizamname tarihini ve içeriğini unutmayın.
  • Bedel-i şahsî uygulaması 1886 kanunuyla kaldırılmış, yerine nakdî bedel getirilmiş ancak bedel ödeyenlerin de 5 ay eğitim alması zorunlu kılınmıştır; bu ayrım sınavlarda sıkça sorulur.
  • İlk Alman Askerî Misyonu (1882) sadece eğitim ve planlama yaparken, İkinci Alman Askerî Misyonu (1913) Osmanlı ordusunda fiilen muharip komutanlık yapmıştır; iki heyet arasındaki bu temel farkı iyi bilin.
  • Osmanlı Hava Kuvvetleri'nin ilk pilotları Fesa Bey ve Yusuf Kenan Bey'dir; ilk Tayyare Mektebi ise 1912'de Ayastefanos'ta (Yeşilköy) kurulmuştur, bu isimleri ve yerleri mutlaka ezberleyin.