Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Osmanlı Türkçesi 2

Ünite 1: Mezîdünfîh Masdarlar 2 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Mezîdünfîh Masdar — Sülâsî mücerred masdarlara birtakım zâid harfler ilave edilerek türetilen, kelimeye dönüşlülük, geçişlilik veya işteşlik gibi çatı anlamları kazandıran kurallı masdarlardır. Örnek olarak İft‘âl ve İstif‘âl bâbları verilebilir.

İft‘âl Bâbı — Birinci aslî harfin önüne elif, sonrasına te ve ikinci harften sonra elif getirilerek yapılan, genellikle dönüşlülük ve geçişsizlik bildiren bir mezîdünfîh masdar veznidir. Örnek: 'i‘tibâr'.

İ‘lâl — Arapça kelime türetme kurallarında, illetli harflerin (و, ى, أ) geçirdiği ses değişikliklerini ve kalıp kaymalarını ifade eden gramer terimidir. Misâl, ecvef ve nâkıs fiillerde sıklıkla görülür.

İf‘ilâl Bâbı — Renkleri ve vücuttaki eksiklik/kusurları bildirmek amacıyla kullanılan, kelimenin sonuna ve başına ekler alan, daima geçişsiz olan az kullanılan bir mezîdünfîh bâbıdır. Örnek: 'isfrâr' (sararmak).

İstif‘âl Bâbı — Başlangıcına elif, sin ve te eklenerek yapılan, ekseriyetle geçişli olan ve kelimelere 'talep etmek, istemek' veya 'bir şey saymak' manası katan bir bâbtır. Örnek: 'istihdâm'.

İsm-i Fâil — Fiili gerçekleştiren özneyi bildiren, mezîdünfîh bâblarda her bir vezin için kendine has kurallı kalıplara sahip olan türemiş isimdir. Örnek: İft‘âl bâbında 'müfte‘il'.

İsm-i Mef‘ûl — Fiilden etkilenen nesneyi (edilgen yapıyı) gösteren, mezîdünfîh masdarlardan kurala uygun olarak türetilen isim kalıbıdır. Örnek: İft‘âl bâbında 'müfte‘al'.

Sıfat-ı Müşebbehe — Fiilin belirttiği anlamın nesnede geçici değil, sabit, kalıcı ve sürekli olarak bulunduğunu gösteren sıfat türüdür. Örnek: 'kebîr' (büyük) veya 'esmer'.

Müennes — Arapça dilbilgisinde dişilık ifade eden kelime formudur. Sıfat-ı müşebbehelerin müennes şekli çoğunlukla 'fa‘lâ' vezniyle yapılır (Örn: 'esmer' kelimesinin müennesi 'semrâ').

Ecvef — Aslî orta harfi illetli (و veya ى) olan kelime türüdür. Bu tür kelimeler mezîdünfîh bâblara sokulduklarında özel i‘lâl kurallarına uğrarlar.

Muzâ‘af — Arapçada son iki harfi aynı cins ve şeddeli olan (mükerrer) fiil veya masdarları tanımlayan aksâm-ı seb‘a terimidir. Örnek: 'redd'.

Nâkıs — Aslî son harfi illetli harflerden (و veya ى) biri olan kelime çeşididir. Bu kelimeler çekimler sırasında çeşitli ses değişimlerine uğrar.

Semâî — Kurallara bağlı olmayıp, dilin kullanımına ve sözlü gelenekte duyulduğu şekliyle (lügate bakılarak) öğrenilmesi gereken dilbilgisi kurallarını ve kelime şekillerini ifade eder.