Ünite 7: Genel Türk Tarihi Kaynakları — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler.
Sıra Sizde 1
Uygur Türk medeniyeti değişik tesirler altında doğdu. Uygurlar, asırlarca Budist, Maniheist ve Hıristiyan din ve felsefelerinden etkilendikten ve onlara çıraklık ettikten sonra özgün eserler ortaya koydular. Mani dini ve Budizm’e ait dinî eserlerden Uygur diline yapılan tercümeler dili zenginleştirdi. Mani dininin benimseyen Uygurlar resim sanatını da onlardan öğrenerek geliştirdiler.
Sıra Sizde 2
Timur (1370-1405), imar ve kültür işlerinde de büyük bir gayret gösterdi. Timur’un kendisi tarihle çok ilgiliydi; savaş ve barış zamanlarında olayları kaydeden Fars ve Uygur kâtipler bulundurur, yazılanları sık sık kontrol eder, doğruluğu şüpheli olan kayıtları soruşturarak düzelttirirdi. Timur ve Timurluların tarihleri Orta Asya dışında, çoğunlukla İran’da Farsça olarak yazıldı. Timurlular döneminde Çağatay Türkçesi de gelişti.
Sıra Sizde 3
Buhara Hanlığı’nda kaleme alınan tarih kitaplarının neredeyse tamamı Farsçadır. Kütüphanelerde bulunan elyazma eserlerin ve belgelerin çok azı incelendiğinden, Orta Asya tarihinin Timur’dan sonraki dönemi büyük ölçüde karanlıkta kalmıştır. Buhara, Hive (Harezm) ve daha sonra kurulan Hokand hanlıkları zamanından yazılan tarihlerin ana konusu yöneticilerin ve bağlı oldukları hanedanın tarihi ve kökeniydi. Tarihçinin temel gayesi hâmilerinin yönetimini meşrulaştırmaktı.
Sıra Sizde 4
XX. yüzyılın başında Osmanlı Türkiye’sine gelen Rusya kökenli aydınlar Rusya Türklerinin fikrî ve siyasî faaliyetleri konusunda çok önemli katkılar sağladılar. Ceditçi gelenekten gelen bu kuşağının milliyetçi ve seküler söylemi benimsedikleri ve konulara bu ilgiler çerçevesinde yaklaştıkları hatırda tutulmalıdır. Türkiye’deki Orta Asya tarih anlayışı üzerinde büyük ölçüde belirleyici oldular. İyi donanımları olmakla birlikte, bu tarihçiler ülkelerinden kopmuş olmaları
