Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Tarih Metodu

Ünite 7: Genel Türk Tarihi Kaynakları — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 17 kelime var.

1 / 170 doğru

İslam tarih yazıcılığında bir zümre, meslek grubu veya uzmanlık alanında öne çıkan kişilerin biyografilerinin nesiller veya tabakalar halinde anlatıldığı eser türüdür. Hadis râvilerinin incelenmesi ihtiyacıyla doğup gelişmiştir.

Eyyâmü’l Arab — İslam öncesi Arap toplumlarında kabileler arasındaki savaşları edebi bir üslupla anlatan anlatılardır. İslâm'ın doğuşundan önce Arap toplumunda tarihçilik faaliyetinin birer tezahürü olarak değerlendirilir.

Tabakât — İslam tarih yazıcılığında bir zümre, meslek grubu veya uzmanlık alanında öne çıkan kişilerin biyografilerinin nesiller veya tabakalar halinde anlatıldığı eser türüdür. Hadis râvilerinin incelenmesi ihtiyacıyla doğup gelişmiştir.

Yarlık — Moğol ve Türk hanlıklarında hakanın fermanı, mektubu veya buyruğu anlamındadır. Altın Orda hanlarının knezlere, kiliselere ve yabancı tacirlere verdiği imtiyaznameler bu kapsamdadır.

Bitik — Eski Türkçede yazılmış şey, mektup anlamında kullanılan bir terimdir. Eski Türkçede 'bitimek' yazmak, '•••' ise kâtip anlamını taşır; Altın Orda hanlarının Osmanlı padişahlarına gönderdikleri mektuplar için de kullanılmıştır.

Maniheizm (Mani Dini) — III. yüzyılda Pers İmparatorluğu'nda Mani tarafından kurulan; iyi ile kötü, aydınlık ile karanlık gibi iki zıt unsurun çatışmasını savunan bir dindir. Uygur Kağanlığı tarafından resmi din olarak kabul edilmiş ve bölge sanatını derinden etkilemiştir.

Çağatayca — Orta Asya Türk dil ailesine ait olup XV. yüzyıldan XX. yüzyıl başlarına kadar kullanılan klasik bir edebi dildir. Günümüz Özbek ve Uygur Türkçelerinin temelini oluşturur; XV ve XVI. yüzyıl yazarları bu tabir yerine genellikle 'Türk tili' veya 'Türkî' ifadelerini kullanmışlardır.

Ceditçilik — XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başında Kırımlı İsmail Gaspıralı önderliğinde eğitim reformuyla başlayıp sosyal hayatın her alanında modernleşmeyi ve ulusal bilinci savunan fikir hareketidir.

Kadimcilik — Ceditçilik hareketine karşılık gelen ve geleneksel İslami eğitim usullerinin (usûl-i kadim) ve eski değerlerin muhafaza edilmesi gerektiğini savunan gelenekçi ulema ve çevrelerin tutumudur.

Koko Debter (Kök Defter) — Cengiz Han döneminde Moğol mahkeme kararlarının ak kâğıda mavi yazı ile kaydedildiği resmi defterdir. Hükümdar kararlarının nesilden nesle aktarılmasını sağlamıştır.

Şadapıt — Gök-Türklerin ilk dönemine ait Bugut Yazıtı'nda geçen ve toplumun hiyerarşik yapısı içerisinde kağan ve akrabalarının yanı sıra zikredilen idari/askeri unvanlardan biridir.

Tudun — Gök-Türk ve erken dönem Türk teşkilatında vergi toplamak ve idari işleri denetlemekle görevli mülki idare amiri veya temsilci unvanıdır; Bugut Yazıtı'nda adı geçen hiyerarşik unvanlar arasındadır.

Basmacılık — Sovyet Rusya'nın Orta Asya'daki işgal ve komünistleştirme politikalarına karşı Türkistan'da ortaya çıkan silahlı direniş ve milli kurtuluş hareketidir; Z. Velidi Togan ve Baymirza Hayit'in eserlerinde işlenmiştir.

Vefeyât — Tarihi şahsiyetlerin vefat tarihlerini kaydetmeyi ve biyografik bilgi vermeyi amaçlayan, tabakât literatürü ile yakın benzerlik gösteren İslam tarih yazıcılığı alt türüdür.

Oryantalizm — Batılı bilim insanlarının Doğu toplumlarını, dillerini, tarihlerini ve kültürlerini inceledikleri akademik disiplindir; Orta Asya tarihçiliğinin modern anlamda kurulmasında Barthold gibi Rus oryantalistlerin büyük rolü olmuştur.

Numizmatik — Eski paraları inceleyen bilim dalıdır. Sovyet döneminde parti baskısının görece daha az olduğu eski ve orta çağ araştırmalarında, ••• ve arkeoloji alanında önemli adımlar atılmıştır.

Şecere-i Türk — Hive Hanı Ebulgazi Bahadır Han tarafından kaleme alınan, Harezm'deki Şeybanî hanları soyunu, destanları ve tarihi olayları açık bir Çağatay ••• anlatan temel tarih eseridir.

Tarih-i Reşidî — Duglat boyundan Mirza Haydar tarafından Farsça olarak yazılan ve Doğu Türkistan, Maveraünnehr ve Kazak hanlarının ••• için birinci sınıf kaynak kabul edilen ünlü eserdir.