Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Tarih Metodu

Ünite 9: Osmanlı Tarihi Kaynakları — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Divanî — Osmanlılar döneminde özellikle erken dönemlerde Divan-ı Hümayûnda kayıtların tutulduğu resmî yazı çeşididir. Hızlı ve ince kalemle yazılan türüne divanî kırması adı verilirdi.

Siyakat — Osmanlı Devleti’nde özellikle maliye ile ilgili yazışma ve defter tutma işlemlerinde kullanılan özel ve okunması uzmanlık gerektiren bir yazı çeşididir.

Rik’a — Türkler tarafından icat edilen, kullanılan ve yaygınlaştırılan Arap harflerinin pratik ve akıcı yazı cinslerinden biridir. Yakınçağ tarihi araştırmalarında bu yazının bilinmesi şarttır.

Tahrir Defteri — Osmanlı Devleti'nin yeni fethettiği memleketler ile kendi arazisini, mülkiyet ve tasarruf biçimini, vergi miktarını belirlemek amacıyla tuttuğu temel istatistiki kayıt defterleridir.

Avarız Defteri — Osmanlıların 17. yüzyıldan itibaren tahrir defterlerinin yerine koyduğu, şahıs vergilerini ve olağanüstü vergilerin dağılımını ihtiva eden önemli bir demografik kaynak defteridir.

Şehnâmecilik — Fatih döneminde başlayan, Kanunî devrinde resmî memuriyete dönüşen, İran tarihçiliğinden ilham alan manzum/edebî resmî tarih yazıcılığı geleneğidir.

Vekayi’nüvislik — Vaka yazan manasına gelen, olayların yıl yıl ve kronolojik olarak resmî bir memuriyet altında kaleme alındığı tarih yazıcılığı türüdür. İlk resmî temsilcisi Naimâ'dır.

Gazavâtnâme — Padişahların veya önde gelen devlet adamlarının katıldığı kutsal savaşları, fetihleri ve askerî seferleri detaylı bir şekilde anlatan tarihî ve edebî türdeki eserlerdir.

Sefaretnâme — Osmanlı elçilerinin yabancı ülkelere gittiklerinde oranın askerî gücü, devlet yapısı ve toplum hayatı hakkında gözlemlerini aktararak yönetime sundukları elçilik raporlarıdır.

Islahat Risalesi — Devlet düzenindeki aksaklıkları, bozulma nedenlerini ve bunlara yönelik çözüm yollarını (nasihat, siyaset) devlet adamlarının idareye sunduğu rapor niteliğindeki metinlerdir.

Kanun-i Kadim — Osmanlı yönetiminin temelini oluşturan, eskiden beri uygulanmakta olan ve bozulmanın önlenmesi için sıkı sıkıya bağlı olunması gerektiği savunulan geleneksel kanunlar bütünüdür.

Sûrnâme — Padişah çocuklarının doğum, sünnet ve düğün törenlerini, yapılan şenlikleri ve eğlenceleri teferruatlı olarak tasvir eden edebi, tarihi ve sosyolojik kaynaklardır.

Münşeât Mecmuası — Osmanlı kâtiplerinin resmî yazışma (inşa) tekniklerini öğrenmek için hazırladıkları, içinde idari ve siyasi pek çok belgeyi barındıran mektup ve yazışma derlemeleridir.

Tezkire — Şairlerin, ulemanın ya da devlet ricalinin biyografilerini, hayat hikayelerini ve örnek şiirlerini ihtiva eden dönemin fikir ve kültür hayatını yansıtan biyografik eserlerdir.

Vefeyât — İslami edebiyat geleneğinde önemli kişilerin, hükümdarların ve devlet adamlarının ölüm tarihlerini kronolojik olarak veren ve ölüm yıllarına göre düzenlenen eserlerdir.

Ruznâme — Sır kâtipleri tarafından tutulan, padişahların hayatının ve saray faaliyetlerinin gün gün anlatıldığı resmî günlük kayıtlarıdır.

Ruzmerre — Sır kâtipleri dışında, saray ve devlet merkezindeki hadiseleri gün gün kaleme alan kişilerin tuttuğu günlük benzeri tarihî kayıt türüdür.

Temettuat Defteri — 19. yüzyıldan itibaren Osmanlı'da karşımıza çıkan, hane halklarının mülklerini, gelirlerini ve vergi matrahlarını gösteren ayrıntılı sosyo-ekonomik defterlerdir.