Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Edebiyatları 1

Ünite 6: Çağdaş Kırım Tatar Edebiyatı-1 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Tercüman Dönemi Edebiyatı — İsmail Gaspıralı'nın 1883'te Bahçesaray'da çıkarmaya başladığı Tercüman gazetesi etrafında şekillenen, Kırım Tatar ve Rusya Türkleri modern edebiyatının başlangıç evresidir. Bu dönem, cehaletle mücadeleyi, eğitim reformunu ve ortak edebi dil bilincini esas alır.

Mirza — Kırım'da bey soyundan gelen, soylu kimselere verilen unvandır. Örneğin İsmail Gaspıralı'nın annesi Fatma Hanım Kırım mirzaları soyundandır.

Usul-i Cedid — XIX. yüzyılın sonlarında fonetik (savtî) okuma-yazma metoduna ve modern ders programlarına dayanan, medrese ve mekteplerin ıslahını hedefleyen yenilikçi eğitim-öğretim sistemidir.

Neşriyat-ı İsmailiye — İsmail Gaspıralı'nın Bahçesaray'da matbaasını kurduktan sonra çıkardığı, her biri 4-8 sayfa civarında olan 'Tonguç' ve 'Şafak' gibi deneme mahiyetindeki ilk küçük süreli yayınların genel adıdır.

Rusya Müslümanları — Çarlık döneminde 'Türk' ve 'Türklük' kelimelerinin kullanımı Pan-türkizm sayılarak yasaklandığı için, İsmail Gaspıralı'nın yazı ve eserlerinde 'Rusya Türkleri' anlamında diplomatik bir ifade olarak sıklıkla kullandığı kavramdır.

Rus-Doğu Anlaşması — İsmail Gaspıralı'nın 1896'da Rusça yayımladığı, Batı emperyalizmine ve 'sarı ırk' tehlikesine karşı Rusya ile İslam ülkeleri arasında bir iş birliği ve ittifak oluşturulması gerektiğini savunduğu eseridir.

Panslavizm — Slav kökenli halkları Rusya'nın önderliğinde siyasi ve kültürel bir birlik altında toplama amacını güden ve Çarlık döneminde Türk-Müslüman unsurlar üzerinde baskı kuran şovenist ideolojidir.

Dilde, Fikirde, İşte Birlik — İsmail Gaspıralı'nın Türk dünyasının siyasi, kültürel ve ekonomik kurtuluşu için temel düstur olarak belirlediği; ortak edebi dil, ortak milli şuur ve pratik iş birliğini savunan ünlü sloganıdır.

Molla Abbas Fransevî — İsmail Gaspıralı'nın roman ve seyahatname türündeki eserlerinde (Frengistan Mektupları, Darürrahat Müslümanları vb.) başkahraman olarak kullandığı ve kendi görüşlerini dolaylı yoldan aktardığı takma adıdır.

Darürrahat Müslümanları — İsmail Gaspıralı'nın İspanya'daki gizli bir vadide yaşayan, bilim, teknik ve adalette Avrupa'dan ileri düzeyde olan ideal Müslüman toplumunu anlattığı ütopik romanıdır.

Arslan Kız — İsmail Gaspıralı'nın Kaşgar'ın Çinliler tarafından kuşatılması karşısında erkek kılığında mücadele eden eğitimli ve cesur Türk kızı Gülcemal'in kahramanlıklarını anlattığı, milli edebiyat özellik taşıyan hikayesidir.

Kırım Müslüman Ruhanî İdaresi — Rus yönetimi tarafından 1784'te Kırım Müslümanlarının dini işlerine ve ihtilaflarına bakmak üzere kurulan, başındaki müftünün Çar tarafından atandığı resmi idari kurumdur.

Rus-Tatar Okulları — Çarlık hükümeti tarafından gayr-i Rus unsurları Ruslaştırmak ve Rus ruhunda eğitmek amacıyla misyonerlerin yönetiminde açılan resmi okullardır.

İttifak-ı Müslimin — 1905 Rus Meşrutiyeti'nden sonra İsmail Gaspıralı ve diğer aydınların öncülüğünde Rusya Müslümanlarının haklarını savunmak amacıyla kurulan siyasi partidir.

İlminski Sistemi — Misyoner papaz Nikolay İvanoviç İlminski'nin Rusya Türkleri arasında Hristiyanlığı yaymak ve Ruslaştırma politikasını uygulamak için geliştirdiği eğitim ve asimilasyon sistemidir.

Hoca-i Sıbyan — İsmail Gaspıralı'nın Usul-i Cedid mekteplerinde okutulmak üzere yazdığı, fonetik usule dayanan ve bütün Rusya Müslümanları arasında yayılan ilk okuma ve alfabe kitabıdır.

Âlem-i Nisvan — Tercüman gazetesinin eki olarak 1905-1910 yılları arasında İsmail Bey'in kızı Şefika Hanım'ın yönetiminde kadınlar için yayımlanan dergidir.

Savtî Usul — Harflerin ses esasına (fonetik) dayanılarak öğretilmesini ve okunmasını savunan, geleneksel ezberci eğitim metodunu kaldıran modern öğretim yöntemidir.

Kadınlar Ülkesi — İsmail Gaspıralı'nın Sudan Mektupları'nın devamı niteliğinde olan, kadınların askerlik yaptığı, devlet yönettiği ve erkeklerin ev işleriyle uğraştığı fantastik kurgu eseridir.

Avrupa Medeniyetine Bir Nazar-ı Muvazene — İsmail Gaspıralı'nın 1885'te İstanbul'da bastırdığı, Avrupa medeniyetinin dış parlaklığı arkasındaki adaletsizlikleri, yoksulluğu ve sosyalist akımları eleştirdiği fikir eseridir.

Kavmî Dil — Yabancı dillerin (Arapça, Farsça vb.) etkisinden arınmış, halkın öz konuştuğu milli dil demektir. Gaspıralı, Osmanlıca'nın kavmî dil olma özelliğini yitirdiğini savunmuştur.

Gülbaba Ziyareti — Molla Abbas'ın maceralarının devamı olarak Macaristan'ın Budapeşte şehrinde geçen ve öğrencisinin dilinden tamamlanan Gaspıralı'nın anlatı metnidir.