Ünite 6: Çağdaş Kırım Tatar Edebiyatı-1 — Örnekler

Eski medreselerde sadece ezbere dayalı ve yeniliklerden uzak bir eğitim verilirken, İsmail Gaspıralı'nın başlattığı Usul-i Cedid mekteplerinde ses temelli yeni bir yöntem uygulanmaya başlandı. Bu sistem, çocuğun okuma yazmayı çok daha kısa sürede ve anlayarak öğrenmesini sağladı. Böylece cehaletle mücadelede eğitim, toplumun modernleşmesi için en temel basamak haline geldi.

İsmail Gaspıralı, Tercüman gazetesini çıkarırken Osmanlıca'nın ağır ve yapay dilini bir kenara bırakarak sade bir İstanbul Türkçesini tercih etti. Bu sayede Boğaziçi'ndeki bir balıkçının okuduğu metni, Kaşgar'daki bir deveci de rahatlıkla anlayabiliyordu. Bu ortak dil, geniş bir coğrafyaya yayılan Türk dünyasının birbirini anlamasını ve millî bilincin uyanmasını sağladı.

Gaspıralı, 'Darürrahat Müslümanları' adlı eserinde Endülüs'ten göç edenlerin kurduğu hayali bir vadiyi anlatır. Bu toplumda bilim, teknik ve kadın-erkek eşitliği en üst düzeydedir. Yazar bu ütopik kurguyla, kendi dönemindeki medreselerin köhne ve hurafeye dayalı yapısını eleştirerek ideal bir İslam toplumunun nasıl olması gerektiğini göstermiştir.