Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Kendi ana dilinizden veya bildiğiniz başka bir dilden, anlamı değiştiren en az üç adet 'en küçük çift' (minimal pair) örneği bulunuz ve bu çiftlerdeki seslerin neden farklı sesbirimler olduğunu açıklayınız.
Yanıt / ipucu
En küçük çiftler, tek bir sesin değişimiyle anlamın farklılaştığı sözcüklerdir. Örneğin Türkçede 'yaz' ve 'kaz' sözcüklerinde /y/ ve /k/ sesleri anlamı değiştirdiği için iki ayrı sesbirimdir.
Alıştırma 2myders hazırladı
Türkçedeki 'bebek' (cins adı) ve 'Bebek' (yer adı) örneklerini vurgu açısından karşılaştırınız. Vurgunun yer değiştirmesinin sözcüğün anlamı üzerindeki etkisini tartışınız.
Yanıt / ipucu
Türkçede vurgu genellikle son hecededir; ancak yer adlarında vurgu başa kayabilir. Bu durum, vurgunun sadece bir sesletim özelliği değil, aynı zamanda anlamı ayırt eden işlevsel bir öge olduğunu gösterir.
Alıştırma 3myders hazırladı
Çevrenizdeki insanların konuşmalarını gözlemleyerek, aynı sesbirimin farklı ortamlarda nasıl farklı 'sesbirimcik' (allofon) olarak üretildiğine dair bir örnek bulmaya çalışın ve bu seslerin bütünleyici dağılımda olup olmadığını analiz edin.
Yanıt / ipucu
Örneğin /k/ sesinin kalın ve ince ünlülerle farklı noktalarda çıkması bir sesbirimcik örneğidir. Eğer bu iki ses asla aynı konumda birbirinin yerine geçemiyorsa bütünleyici dağılım söz konusudur.
Alıştırma 4myders hazırladı
Türkçedeki çoğul ekinin (lar/ler) sesbilimsel koşullanmasını inceleyiniz. Bu ekin hangi ses sınıfına göre biçim değiştirdiğini belirleyerek, benzer bir kuralın başka bir ekte (örneğin bulunma durumu eki) nasıl işlediğini araştırınız.
Yanıt / ipucu
Çoğul eki, kelimenin son ünlüsünün ön/arka oluşuna göre değişir. Aynı kural -da/-de bulunma durumu eki için de geçerlidir; arka ünlülerden sonra -da, ön ünlülerden sonra -de gelir.
Alıştırma 5myders hazırladı
Ezgi (intonation) özelliğinin Türkçede soru sorma işlevini nasıl yerine getirdiğini, soru eki olan {mI} kullanılmayan bir örnek cümle üzerinden deneyimleyerek açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Soru eki olmadan, cümlenin sonunu yükselen bir tonla bitirmek ifadeyi soruya dönüştürür. Bu, bürünsel özelliklerin tümce düzeyinde anlamı nasıl değiştirdiğini gösteren somut bir uygulamadır.
