Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Genel Dilbilim 1

Ünite 4: Biçimbilim-I: Sözcük — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Biçimbilim (Morfoloji) — Sözcüklerin içyapısını, kurallı bileşenlerini, sınıflandırılmasını ve yeni sözcük üretme süreçlerini yöneten zihinsel kuralları inceleyen dilbilim alt dalıdır.

İşlemleme (Parsing) — Konuşma sırasında kesintisiz akan ses zinciri içindeki sözcük sınırlarını belirleme, ses dizilimlerini zihinde anlamlı parçalara ayırma ve çözümleme sürecidir.

Sözlükçe (Lexicon) — Dildeki sözcüklerin sesletim, sözdizimsel ulam ve anlam bilgilerini içeren, zihinde yer alan soyut ve kurallı depolama sistemidir.

Nedensizlik (Arbitrariness) — Dildeki sesler ile bu seslerin temsil ettiği kavramsal anlam arasında hiçbir mantıksal, doğal veya zorunlu bağın bulunmaması durumunu ifade eden temel ilkedir.

Sözlükbirim (Lexeme) — Sözlükçede soyut bir girdi olarak listelenen, dilde üretilmemiş ve sözcüğün alabileceği tüm çekimsel varyasyonları bünyesinde barındıran soyut zihin sözcüğüdür.

Sözcükbiçim (Word-form) — Sözlükbirimlerin dilde somut olarak kullanılan, sesletilen veya yazılan, fiziksel ve dilbilgisel olarak şekillenmiş somut varyantlarıdır.

Çekimsel Biçimbilim — Sözcüklerin cümle içindeki dilbilgisel işlevlerine göre (tekil/çoğul, durum ekleri vb.) geçirdikleri sistemli ve öngörülebilir değişimleri inceleyen biçimbilim dalıdır.

Sözlüksel Biçimbilim — Türetme ve birleştirme gibi yöntemlerle dilde tamamen yeni kavramlara karşılık gelen yeni sözlükbirimler oluşturma süreçlerini inceleyen biçimbilim dalıdır.

Türetim (Derivation) — Mevcut bir sözcük tabanına yapım ekleri getirilerek farklı bir kavramı ve genellikle farklı bir sözcük türünü temsil eden yeni bir sözlükbirim oluşturma sürecidir.

Bileşme (Compounding) — İki veya daha fazla bağımsız sözlükbirimin bir araya gelerek tamamen yeni ve tek bir kavramı karşılayan yeni bir sözcük oluşturması sürecidir.

Sözcük Ailesi (Word Family) — Aynı kökten türemiş veya birleşmiş, aralarında kavramsal ve biçimsel ortaklık bulunan tüm sözlükbirimlerin oluşturduğu gruptur.

Yerine Koyma (Substitution) — Bir cümledeki belirli bir dilsel birimin yerine, yapıyı bozmadan başka bir bağımsız birim getirerek o birimin sözcük statüsünü belirleme yöntemidir.

Karşıtsallık İlişkisi — Dildeki bağımsız birimlerin, aynı dilbilgisel konumda birbirlerinin yerine kullanılabilmesiyle ortaya çıkan ve anlam farkı yaratan ayırt edici ilişkidir.