Ünite 5: Biçimbilim-II: Sözcük Yapısı — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Türkçedeki 'kitapçık' ve 'kitaplar' sözcüklerini biçimbirimlerine ayırarak, bu eklerin türetimsel mi yoksa çekimsel mi olduğunu gerekçeleriyle tartışınız.
Yanıt / ipucu
Kitap-çık (türetim: yeni bir sözcük oluşturur) ve kitap-lar (çekim: sözcüğün anlamını değiştirmeden sadece sayı bilgisini ekler) şeklinde ayrılır. Türetim ekleri yeni bir sözlükbirim yaratırken, çekim ekleri sözcükler arası ilişkileri düzenler.
Alıştırma 2myders hazırladı
Bir sözcüğün seslem (hece) yapısı ile biçimbirim yapısının neden her zaman örtüşmediğini 'gözlükçü' sözcüğünü heceleyerek ve biçimbirimlerine ayırarak açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Gözlükçü sözcüğü 'göz-lük-çü' şeklinde 3 biçimbirime ayrılırken, hece yapısı 'göz-lük-çü' olarak örtüşebilir ancak 'büyüktün' gibi örneklerde 'bü-yük-tün' (3 hece) ve 'büyü-k-tü-n' (4 biçimbirim) farklılık gösterir. Seslem fiziksel bir ses birimi, biçimbirim ise anlam taşıyan en küçük birimdir.
Alıştırma 3myders hazırladı
Türkçedeki 'evler' ve 'yollar' sözcüklerindeki çoğul eklerini 'altbiçimlik' ve 'bütünleyici dağılım' kavramları üzerinden karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
Her iki sözcükte de çoğul kavramı {ÇOĞUL} biçimbirimi ile temsil edilir ancak sesbilimsel koşullanma (ünlü uyumu) nedeniyle [-ler] ve [-lar] biçimcikleri kullanılır. Bu birimler birbirlerinin yerine geçemediği için bütünleyici dağılım içindedirler.
Alıştırma 4myders hazırladı
İngilizcedeki 'sheep' (koyun) sözcüğünün çoğulunun yine 'sheep' olması durumunu 'sıfır biçim' kavramını kullanarak açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Sıfır biçim, somut bir ses karşılığı olmamasına rağmen dilbilgisel bir işlevin (çoğulluk) varlığını temsil eder. 'Sheep' örneğinde çoğul eki telaffuz edilmese de, karşıtsal anlam farkı nedeniyle zihnimizde bir 'sıfır biçim' (sheep-Ø) olduğu kabul edilir.
Alıştırma 5myders hazırladı
Bir sözcüğün 'kök', 'gövde' ve 'taban' kavramlarını bir ağaç metaforu kullanarak aralarındaki farkları belirtecek şekilde tanımlayınız.
Yanıt / ipucu
Kök, ağacın en küçük çekirdeğidir; gövde, köke çekim ekleri gelmiş halidir; taban ise kök veya gövde fark etmeksizin üzerine yeni bir ek alabilen her türlü yapıdır. Yani taban, yeni eklerin eklendiği her aşamadaki temeldir.
