Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Türkçedeki 'ara' sözcüğünü kullanarak, bir sözcüğün farklı sözcük sınıflarına (ad, sıfat, zarf, ilgeç) nasıl girebileceğini gösteren dört farklı tümce kurunuz ve bu sınıflandırmanın neden 'geçirgen' olduğunu açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Sözcüklerin bağlama göre farklı sınıflara atanabilmesi, dilin esnek yapısını gösterir. 'Ara' sözcüğü; 'ara verelim' (ad), 'ara sokak' (sıfat), 'ara ara uğrarım' (zarf) ve 'arkadaşlar arası' (ilgeç) örneklerinde olduğu gibi farklı işlevler üstlenerek sınıflandırmanın mutlak değil, bağlamsal olduğunu kanıtlar.
Alıştırma 2myders hazırladı
İngilizce ve Türkçe örneklerini karşılaştırarak, neden İngilizce gibi dillerde 'dağılımsal ölçütün', Türkçe gibi dillerde ise 'biçimbilimsel ölçütün' sınıflandırma için daha güvenilir olduğunu tartışınız.
Yanıt / ipucu
İngilizce az çekim ekine sahip analitik bir dil olduğu için sözcüklerin tümcedeki yeri (dağılımı) belirleyicidir. Türkçe ise zengin eklemeli yapısı sayesinde sözcüklerin aldığı çekim ekleri (biçimbilimsel ölçüt) ile sınıfını kesin olarak belli eder.
Alıştırma 3myders hazırladı
Eylemcil çekim kategorilerinden 'görünüş' (aspect) ve 'zaman' (tense) arasındaki farkı, kendi kuracağınız iki farklı tümce üzerinden örnekleyerek açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Zaman, eylemi konuşma anına göre konumlandırır (Örn: 'Okudum'). Görünüş ise eylemin içsel süreciyle ilgilidir; 'Okuyordum' (süreklilik/bitmemişlik) ile 'Okudum' (bitmişlik) arasındaki fark, zamanın ötesinde eylemin nasıl görüntülendiğini gösterir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Açık küme (içerik) ve kapalı küme (işlevsel) sözcüklerini, dildeki 'yeni üye kabul etme' ve 'iletişimsel değer' kriterleri açısından karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
İçerik sözcükleri (ad, eylem) açık kümelerdir, sürekli yeni sözcük türetilebilir ve temel iletişimsel yükü taşırlar. Kapalı kümeler (ilgeç, bağlaç) ise dilbilgisel ilişkileri kuran, yeni üye almayan ve iletişimsel değerden ziyade yapısal görev üstlenen unsurlardır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Sıfatların derecelendirilebilirliği üzerine bir araştırma yapınız; 'çok dayanıklı' gibi derecelendirilebilen sıfatlar ile 'hamile' veya 'bekar' gibi derecelendirilemeyen sıfatlar arasındaki anlamsal farkı gerekçelendiriniz.
Yanıt / ipucu
Derecelendirilebilen sıfatlar, niteliğin yoğunluğunu ölçülebilir kılar. 'Hamile' veya 'bekar' gibi sözcükler ise mutlak durumları ifade ettiği için yoğunluk artışı kabul etmezler; bu durum, sözcüklerin merkez üye olma özelliklerinin dereceli olduğunu gösterir.
