Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Metinde geçen 'Genetik mühendisliği okuyan karıncalar daha iyi işler buluyorlar' örneğinden hareketle, dünya bilgisiyle uyumsuz ancak Türkçe sözdizim kurallarına uygun (iyi-biçimlendirilmiş) özgün bir tümce yazınız ve bu tümcenin neden biçimsel açıdan kusursuz kabul edildiğini açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Örneğin 'Felsefe yapan taşlar hızlıca uçuyorlar' tümcesi dünya gerçekliğiyle çelişse de [AÖ EÖ] yapısına uygun olduğu için biçimsel olarak iyi-biçimlendirilmiştir. Bu alıştırma, biçimsel kurallar ile dünya bilgisinin ve anlamsal uyumun dilbilimde birbirinden farklı düzeyler olduğunu kavramanızı sağlar.
Alıştırma 2myders hazırladı
Tümce, sözce ve önerme kavramlarını soyutluk/somutluk, dillerüstü olma ve iletişim bağlamına bağımlılık ölçütleri çerçevesinde karşılaştıran bir özet tablosu veya açıklama metni hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
Tümce zihinde kurgulanan soyut dilbilgisel yapıdır; sözce bu tümcenin belli bir an ve mekânda sesletilen fiziksel/somut halidir. Önerme ise dillerden ve bireysel zihinlerden bağımsız, mantıksal ve evrensel düşünce birimidir.
Alıştırma 3myders hazırladı
Frege'nin gönderimsel anlam (kaplam) ve betimsel anlam (içlem) ayrımından yola çıkarak, gerçek dünyada gönderimi bulunmayan ancak betimsel anlamı olan iki farklı örnek verip bu durumun anlambilim açısından önemini tartışınız.
Yanıt / ipucu
'Temel Reis' veya 'kanatlı at' gibi ifadeler dış dünyada somut bir nesneye (gönderime) sahip değillerdir ancak zihnimizde karşılık gelen bir betimsel anlama (içleme) sahiptirler. Bu durum, tümcelerin veya sözcüklerin gerçek dünyada karşılığı olmasa bile doğruluk koşulları ve içlemleri sayesinde anlamlı olabileceğini gösterir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Küme kuramı modellemesinde kullanılan 'Kesişim Kümesi' (Ç ∩ K) ve 'Yüklemleme Kuralı' (〚AÖ〛 ∈ 〚EÖ〛) kavramlarını 'Kırmızı çanta' sıfat öbeği ve bir tümce yapısı üzerinde uygulayarak gösteriniz.
Yanıt / ipucu
'Kırmızı çanta' yapısı, kırmızı nesneler kümesi ile çantalar kümesinin kesişim alanını (Ç ∩ K) ifade eder. 'Çanta kırmızıdır' tümcesinde ise özne olan 'çanta' bireyinin, 'kırmızı şeyler' kümesinin bir elemanı olduğu (〚AÖ〛 ∈ 〚EÖ〛) denetlenerek doğruluk değeri belirlenir.
Alıştırma 5myders hazırladı
Bir tümce belirleyerek bu tümceye olumsuzlama ve soru testleri uygulayınız; elde ettiğiniz sonuçlar üzerinden önvarsayımın (presupposition) olumsuzlama altında nasıl korunduğunu örnekle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
'İngiltere'nin şu anki kraliçesi 91 yaşındadır' tümcesi olumsuz yapıldığında ('...yaşında değildir') veya soruya dönüştürüldüğünde bile 'İngiltere'nin şu an bir kraliçesi vardır' önvarsayımı geçerliliğini korur. Bu durum, önvarsayımların ana tümcenin doğruluk değerinden etkilenmeyen temel kabuller olduğunu kanıtlar.
