Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Gönderimsellik Kuramı ile İçsellik (Zihinselci) Kuramı'nı soyut/kurgusal sözcükler (örneğin 'Keloğlan' veya 'ejderha') açısından karşılaştırarak, hangi kuramın bu tür sözcükleri açıklamakta yetersiz kaldığını gerekçeleriyle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Gönderimsellik Kuramı, sözcüğün anlamını dış dünyadaki somut göndergesiyle açıkladığı için gerçek dünyada fiziki karşılığı olmayan kurgusal veya soyut adları açıklamakta yetersiz kalır. İçsellik Kuramı ise anlamı insan zihninin bir ürünü ve kavramsal tasarımı olarak gördüğünden, zihnimizde bir imge veya kavram oluşturan kurgusal varlıkları daha tutarlı biçimde açıklayabilir.
Alıştırma 2myders hazırladı
'Bilgisayar su içti' veya 'dişi boğa' ifadelerindeki anlamsal garipliği Anlamsal Özellikler Kuramı açısından inceleyiniz ve bu garipliğin hangi anlamsal bileşenlerin çakışmasından kaynaklandığını gösteriniz.
Yanıt / ipucu
Anlamsal Özellikler Kuramı'na göre 'su içmek' eylemi [+CANLI] anlamsal özelliğini gerektirirken 'bilgisayar' [-CANLI] özelliğine sahiptir. Benzer şekilde 'boğa' sözcüğü [+ERİL] bileşenini taşırken önüne getirilen 'dişi' nitelemesi [+DİŞİL] özelliğini dayattığı için iki zıt anlamsal bileşenin uyuşmazlığı gariplik yaratır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Aşağıdaki karşıtanlamlılık türlerinin her birine metinde verilen örneklerin dışında Türkçe ikişer adet özgün örnek vererek türlerin mantığını kısaca açıklayınız: Bütünleyici karşıtanlamlılar, Derecelendirilebilen karşıtanlamlılar ve İlişkisel (İşteş) karşıtanlamlılar.
Yanıt / ipucu
Bütünleyici karşıtanlamlılara 'var/yok' ve 'canlı/cansız' örnek verilebilir çünkü birinin varlığı diğerinin olumsuzlanmasını gerektirir (üçüncü olasılık yoktur). Derecelendirilebilenlere 'uzun/kısa' ve 'zengin/fakir' örnek verilebilir çünkü 'orta' gibi ara değerler barındırır. İlişkisel karşıtanlamlılara ise 'doktor/hasta' ve 'karı/koca' örnek verilebilir çünkü bu sözcükler olayı iki farklı bakış açısı ve rol üzerinden tamamlar.
Alıştırma 4myders hazırladı
'Fiziksel dünyadaki eylemlerin soyut alana aktarımı' ile 'bağlantılı kavramlar/parça-bütün ilişkisi üzerinden aktarım' süreçlerini dikkate alarak Eğretileme (Metafor) ve Ad Aktarması (Metonimi) arasındaki farkı kendi kuracağınız cümleler üzerinden tartışınız.
Yanıt / ipucu
Eğretilemede iki farklı anlamsal alan arasında benzerlik ilişkisi kurularak soyutlaştırma yapılır; örneğin 'Öfkesinden kükredi' cümlesinde fiziksel bir ses çıkarma eylemi soyut öfke durumuna benzetilmiştir. Ad aktarmasında ise benzerlik değil doğrudan anlamsal yakınlık veya parça-bütün ilişkisi vardır; 'Tüm sınıf bu konuyu konuştu' cümlesinde 'sınıf' fiziki mekânı değil, mekanın kapsadığı öğrencileri anlatır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Bir ses dizisinin zihin sözlüğünde anlamlı bir 'sözcük' olarak kabul edilebilmesi için hangi koşulları yerine getirmesi gerektiğini metindeki 'yağdanlıkçı' ve 'dağyanlık' örnekleri üzerinden değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
Bir ses dizisinin sözcük sayılabilmesi için sadece dilbilgisel kurallara uygun türetilmesi yetmez, aynı zamanda karşılık geldiği zihinsel bir kavramın bulunması gerekir. 'Yağdanlıkçı' hem biçimbilimsel kurallara uyduğu hem de zihinde kavramsal karşılığı olduğu için anlamlı bir sözcükken, 'dağyanlık' kurallara uysa bile zihinsel bir kavrama karşılık gelmediği için sözcükleşemez.
