Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Halk Masalları

Ünite 2: Masallarla İlgili Temel Kavramlar — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Motif — Gelenekte koruma gücüne sahip hikâye etmenin en küçük yapı unsurudur. Görülmemiş ve çarpıcı özellikler barındırır; örneğin görünmez yapan şapka ve uçan halı birer motiftir.

Tip — Gelenekte bağımsız bir şekilde var olabilen anlamlı masaldır. Kendi başına müstakil bir bütün oluşturan her türlü hikâye veya anlatı bir tip olarak kabul edilebilir.

Urform — Tarihî Coğrafi Fin Kuramı'nda kök biçim, asıl yapı veya ilk örnek anlamına gelen kavramdır. Folklorsal unsurun yayılma ve gelişme rotasını bulmak için kullanılır.

Varyant (Eş Metin) — Sözlü kültür ürünlerinin kuşaktan kuşağa aktarılırken coğrafya, dil ve kişilere göre çeşitlenmesi sonucu asıl metinden az çok uzaklaşmış şeklidir.

Versiyon (Benzer Metin) — Daha dar anlatım çevrelerinde birbirine çok benzeyen metinler için kullanılan, aynı masalın farklı anlatıcılarca ortaya konulan nüanslı biçimidir.

Ekotip (Oicotype) — C. von Sydow tarafından önerilen, halk masallarının bir ülkeden diğerine geçtikçe o bölgenin yerel ve coğrafi özelliklerini alması durumunu ifade eden kavramdır.

Formel (Kalıp Söz) — Masalların başında, geçişlerinde ve bitiminde yer alan, muayyen bir şekle sahip kalıplaşmış ifadelerdir; tekerlemeler bu kapsamda değerlendirilir.

Arketip — Carl Gustav Jung'a göre kolektif bilinçaltından kaynaklanan, insan psikesinin önceden biçimlenmiş ilkimgelerini ve ortak kalıplarını ifade eden kavramdır.

Fonksiyon — Vladimir Propp'un masal morfolojisinde tespit ettiği, şahısların icra ettikleri ve masalın yapısal seyrini belirleyen sabit aksiyonlardır.

Epik Yasalar — Axel Olrik tarafından belirlenen, halk anlatmalarının uymak zorunda olduğu giriş-bitiş, üçler kuralı, zıtlık gibi yapısal kurallardır.

Nesir Anlatı — William Bascom'un mit, efsane ve masal türlerini ortak bir çatı altında toplamak amacıyla önerdiği kapsayıcı bir terimdir.

Aktif Geleneksel Taşıyıcı — C. Wilhelm Von Sydow'un sınıflandırmasında bir toplumda masalları bizzat anlatan, şarkılar söyleyen ve geleneği icra eden kişi veya kişilerdir.

Pasif Geleneksel Taşıyıcı — Toplum içinde masalları dinleyen fakat yaşamı boyunca bunları asla bizzat anlatmayan veya uygulamayan kişileri ifade eden tanımdır.

Bilmece — Eşya, doğa ve canlılarla ilgili bilgilerin üstü kapalı olarak verilip düşünülerek bulunması hedeflenen, kalıplaşmış sözlü gelenek ürünüdür.

Mit — Mircea Eliade'ye göre evrenin, doğanın veya bir kurumun başlangıçtaki kutsal zamanda nasıl yaratıldığını anlatan en eski kutsal öykülerdir.