Ünite 3: Köktürkler — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 13 kelime var.

1 / 130 doğru

Orta Asya'da ticaretin, özellikle İpek Yolu üzerindeki ticaretin kontrolünü elinde tutan tüccar kavimdir. Köktürklerin batıya hakim olmasıyla İştemi'nin yönetimine girmişler, Türkler ile Bizans ve Sasaniler arasındaki diplomatik ve ticari ilişkilerde aracı ve entrikacı bir rol oynamışlardır.

İştemi Yabgu — I. Köktürk Kağanlığı döneminde devletin batı sınırlarını merkeze bağlı olarak yöneten Bumın Kağan'ın kardeşidir. Siyasi ve diplomatik zekasıyla tanınan •••, Sasanilerle ittifak yaparak Heftalitleri yıkmış, ardından ipek ticareti için Bizans'a elçi heyetleri göndererek Türk-Bizans ilişkilerini başlatmıştır.

Sogdlar — Orta Asya'da ticaretin, özellikle İpek Yolu üzerindeki ticaretin kontrolünü elinde tutan tüccar kavimdir. Köktürklerin batıya hakim olmasıyla İştemi'nin yönetimine girmişler, Türkler ile Bizans ve Sasaniler arasındaki diplomatik ve ticari ilişkilerde aracı ve entrikacı bir rol oynamışlardır.

Bugut Yazıtı — Moğolistan'ın Arhangay bölgesinde bulunan, 581 yılında dikilmiş olan I. Köktürk Kağanlığı dönemine ait en eski yazıttır. Sogd alfabesi ile Sogdça yazılmış olması, ilk dönemdeki kültürel ve diplomatik etkileşimleri göstermesi bakımından çok önemlidir.

Taspar Kağan — Muhan •••'ın ardından 572-581 yılları arasında hüküm süren I. Köktürk •••. Ülkeyi geliştirmek istese de yanlış politikalar izlemiş, özellikle Budizme eğilim göstererek tapınak yaptırmış ve Nirvanasutra adlı Budist metni Çinceden Türkçeye çevirtmiştir.

İlteriş Kağan — Asıl adı Kutlug olan, 682 yılında II. Köktürk •••'nı kurarak Türklerin Çin esaretine son veren hükümdardır. Dağınık Türk boylarını Ötüken'de yeniden derleyip topladığı için kendisine 'halkı derleyip toplayan' anlamına gelen ••• unvanı verilmiştir.

Vezir Tonyukuk — II. Köktürk Kağanlığı'nın kurulmasında ve yaşatılmasında en büyük pay sahiplerinden biri olan zeki, tecrübeli komutan ve devlet adamıdır. Çin siyasetini çok iyi bilen •••, Türklerin millî kimliklerini koruması için yerleşik hayata geçilmemesini ve Ötüken'in merkez yapılmasını savunmuştur.

Ötüken — Türk geleneklerinde kutsal sayılan, etrafı dağ ve çayırlarla çevrili, Çin'den uzak ve güvenli olduğu için Köktürklerin ve Uygurların merkez olarak seçtiği yayladır. Tonyukuk tarafından 'sonsuz devlet tutulacak yer' olarak nitelendirilmiştir.

Kapgan Kağan — İlteriş •••'ın ölümünden sonra 692-716 yılları arasında II. Köktürk •••'nın başına geçen •••. Döneminde devlet çağının en büyük askeri gücü haline gelmiş, bütün Türk boyları itaati altına alınmıştır ancak Bayırkularla yapılan bir savaş dönüşü öldürülmüştür.

Köl Tigin — İlteriş Kağan'ın oğlu, Bilge Kağan'ın kardeşi ve Köktürk ordularının başkomutanıdır. Devletin en parlak döneminde askeri başarılarıyla öne çıkmış, 731'deki ölümünün ardından adına Orhun yazıtlarının en görkemlilerinden biri dikilmiştir.

Çoyren Yazıtı — 688-692 yılları arasında II. Köktürk Kağanlığı döneminde dikilmiş olan ve Orhun harfli ilk yazıt olarak kabul edilen tarihi belgedir. Metin, dönemin siyasi ve askeri durumuna ışık tutmaktadır.

Irk Bitig — Doğu Türkistan yazmaları arasında hacim bakımından en önemli olan, fal kitabı anlamına gelen 114 sayfa ve 65 paragraftan oluşan Runik harfli eserdir. W. Thomsen tarafından yayımlanmış olup 9. yüzyıla tarihlenmektedir.

Talas Yazıtları — Kırgızistan'da ••• ırmağı kenarında bulunan Köktürk harfli yazıtlar grubudur. Diğer yazıtlardan farklı olarak satırların yukarıdan aşağıya ve sağdan sola yazılması ve bazı harf şekillerinin değişik olmasıyla dikkat çeker.

İkili Teşkilat — Türk devlet geleneginde ülkenin doğu ve batı olarak iki kola ayrılması ve doğudaki merkezin üstün konumda olması sistemidir. Köktürklerde doğuyu Muhan Kağan yönetirken batı kısmını kardeşi İştemi Yabgu yönetmiştir.