Ünite 4: Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Gazete ve Dergiler — Hızlı Bakış
Sınavdan hemen önce göz gezdirmek için sıkıştırılmış özet.
Sınavda Dikkat Et
İlkleri karıştırmayın: İlk resmî gazete Takvim-i Vekayi, ilk yarı resmî gazete Ceride-i Havadis, ilk özel gazete ise Tercüman-ı Ahval’dir.
İbrahim Şinasi’nin rolünü unutmayın: Şinasi, Tercüman-ı Ahval’deki 'Mukaddime' ile ilk imzalı başyazı geleneğini başlatmış, ilk yerli tiyatro olan Şair Evlenmesi’ni tefrika etmiştir.
Dergi önceliklerine dikkat edin: İlk dergilerin edebî değil, Vaka-i Tıbbıye gibi tıp veya Mecmua-i Fünûn gibi fen bilimleri ağırlıklı olduğunu unutmayın.
Mizah dergilerini ayırt edin: Teodor Kasap’ın çıkardığı Diyojen ilk siyasi mizah dergisidir; kapatılınca yerine Hayal çıkarılmıştır.
Sürgün ve kapatılma gerekçelerine dikkat edin: Namık Kemal’in İbret gazetesinde 'Vatan Yahut Silistre' oyunuyla ilgili yazısı ve Ahmet Midhat’ın 'Duvardan Sada' yazısı kapanma ve sürgünlere yol açmıştır.
Gazete sahiplerini eşleştirin: Agâh Efendi-Şinasi (Tercüman-ı Ahval), William Churchill (Ceride-i Havadis), Ahmet Midhat (Tercüman-ı Hakîkat), Ali Suavi (Muhbir).
Tarih sırasına dikkat edin: Matbaa Osmanlı’ya Batı’dan yaklaşık 3 yüzyıl geç girmiş, gazeteler ve dergiler bu gecikmeyle paralellik arz etmiştir.
Bilinmesi Gereken Kavramlar
MatbaaVakanüvisTefrikaMukaddimeİmzalız Başyazı GeleneğiYarı Resmî GazeteÖzel GazeteSiyasi Mizah DergisiYeni Osmanlılar CemiyetiEdebî Tartışma (Polemik)Cemiyet-i İlmiyye-i OsmâniyyeAnsiklopedik BilgiMedrese SoftalarıBasın SansürüRuznâmeOsmanlıcılıkİslam Birliği (İttihad-ı İslam)Tefrika RomanİlanatEski-Yeni TartışmasıÇocuk Dergisi
