Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı 2

Ünite 7: Ara Nesil Dönemi Türk Edebiyatında Mensur Türler — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Ara Nesil — Tanzimat'ın birinci ve ikinci kuşak yazarlarının birikimi üzerine gelen, Batı edebiyatını doğrudan okuyarak yetişen ve Servet-i Fünun edebiyatının altyapısını oluşturan genç yazar kuşağıdır. Bu dönem sanatçıları, estetik ve biçimsel yenilikleri ön planda tutmuştur.

Mensur Türler — Nazım (şiir) dışındaki düz yazı biçiminde kaleme alınan hikâye, roman, eleştiri ve tiyatro gibi türlerin bütünüdür. Ara Nesil döneminde özellikle hikâye ve roman türlerinde önemli gelişimler kaydedilmiştir.

Soyaçekim (İrsiyet) — Natüralist edebiyat anlayışının temel kavramlarından biri olup, bireylerin karakter özelliklerinin, mizaçlarının ve zaaflarının atalarından genetik yoluyla geçtiğini savunan görüştür. Nabizâde Nâzım’ın Zehra romanında bu ilke işlenmiştir.

Hayalliyyun — 19. yüzyıl edebiyatında romantik akımı ve bu akımı benimseyen yazarları ifade etmek için kullanılan terimdir. Eserlerinde hayale, süslemeye ve duygusallığa ağırlık veren yazarları kapsar.

Hakikiyyun — Realizm ve natüralizm akımlarını ve bu doğrultuda eser veren yazarları tanımlamak için kullanılan terimdir. Hayatın bilime ve gerçekliğe dayanılarak olduğu gibi aktarılmasını savunur.

Kültürel Köye Yöneliş — Türk edebiyatında köy hayatının, köylünün geçim sıkıntısının ve Anadolu gerçeğinin ilk kez eserlerde yer almaya başlamasıdır. Nabizâde Nâzım’ın Karabibik'i ve Mizancı Mehmet Murat’ın Turfanda mı Yoksa Turfa mı romanları bu akımın öncülerindendir.

Psikolojik Roman Denemesi — Karakterlerin iç dünyasını, ruhsal tahlillerini ve duygu değişimlerini merkeze alan roman türüdür. Türk edebiyatındaki ilk örneği Nabizâde Nâzım’ın kıskançlık temasını işleyen Zehra adlı eseridir.

Takriz — Bir kitabın başında yer alan, genellikle o eseri övmek ve tanıtmak amacıyla yazılmış önsöz veya eleştiri yazısıdır. Nabizâde Nâzım’ın Seyyie-i Tesamüh hikâyesinde bu unsur eleştirel bir dille işlenmiştir.

Otobiyografik Roman — Yazarın kendi hayatından, anılarından veya kişisel deneyimlerinden izler taşıyan kurgusal roman türüdür. Mizancı Mehmet Murat’ın Turfanda mı Yoksa Turfa mı ve Ali Kemal’in Fetret romanları bu özelliktedir.

Tezkire — Divan edebiyatında şairlerin hayatlarını ve eserlerinden seçme örnekleri barındıran biyografik eserlerdir. Abdülhalim Memduh’un Tarih-i Edebiyat-ı Osmaniye eseriyle tezkirecilikten modern edebiyat tarihine geçilmiştir.

Tefrika — Gazete veya dergilerde bölümler halinde yayımlanan roman veya hikâye dizisidir. Ara Nesil dönemindeki birçok eser (örneğin Halit Ziya’nın Hikâye'si) önce dergilerde tefrika edilmiştir.

Mensur Şiir — Düz yazı biçiminde yazılmış olmasına rağmen, içsel ritmi, imgeli dili ve duygusal yoğunluğuyla şiir özelliği taşıyan metin türüdür. Mustafa Reşit’in bazı eserlerinde bu tarz görülmektedir.

Sansür — Yayınların, özellikle tiyatro oyunlarının ve gazete yazıların devlet kontrolüyle denetlenmesi ve sakıncalı görülen kısımlarının yasaklanmasıdır. II. Abdülhamit döneminde tiyatronun gelişimini olumsuz etkilemiştir.

Pozitivizm — Bilimsel bilgiyi ve gözlemi tek gerçek bilgi kaynağı kabul eden felsefi akımdır. Beşir Fuad ve Nabizâde Nâzım gibi yazarlar üzerinde derin etkiler bırakmış, edebiyatta natüralizmi tetiklemiştir.

Ütopik Roman — Mevcut toplumsal düzenin aksaklıklarına karşı ideal, kusursuz bir toplum veya kalkınma modeli tasarlayan eserlerdir. Mizancı Mehmet Murat’ın Turfanda mı Yoksa Turfa mı romanı köy kalkınması yönüyle ütopik özellikler taşır.

Suphi Tipi — Nabizâde Nâzım’ın Zehra romanında iradesi zayıf, içgüdülerine ve zevklerine düşkün olduğu için felakete sürüklenen erkek kahramanı temsil eden bir tiptir.

Mansur Bey — Mizancı Mehmet Murat’ın Turfanda mı Yoksa Turfa mı romanında ülkeye hizmet aşkıyla yanan, köyde okullar ve fabrikalar açarak kalkınma modeli uygulayan idealist aydın tipidir.

Karabibik — Nabizâde Nâzım’ın yazdığı, Antalya’nın Temre köyünde geçen, bir çift öküz sahibi olmak ve kızını evlendirmek isteyen yoksul bir köylünün mücadelesini anlatan Türk edebiyatının ilk realist köy hikâyesidir.