Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı 2

Ünite 8: Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Örnek Metin Çözümlemeleri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Münâcât — Divan edebiyatında Allah’a yalvarmak, yakarmak ve istekte bulunmak amacıyla yazılan şiir türüdür. Şinasi’nin Müntahabat-ı Eş’ar kitabının başında yer alan eseri buna örnektir.

Vahdet-i Vücûd — Tasavvuf düşüncesinde yaratan ile yaratılanın tek kaynaktan geldiğini ve bir olduğunu savunan varlık birliği felsefesidir. Şinasi bu kavramı şiirinde farklı bir akılcı yorumla ele almıştır.

Vahdet-i Zât — Tasavvuf felsefesinde ve İslam düşüncesinde varlığın birliğine karşılık gelen kavramdır. Şinasi “Vahdet-i zâtına aklımca şehâdet lâzım” diyerek bu alanda aklı ön plana çıkararak yenilik yapmıştır.

Pozitivizm — Bilginin yalnızca gözleme ve akılcı temellere dayanılabileceğini savunan felsefi akımdır. Auguste Comte’un görüşleri Şinasi’nin şiirindeki akılcı yaklaşımı etkilemiştir.

Yanlış Batılılaşma — Batı kültürünün yalnızca dış görünüşünün, giyim kuşamının ve eğlence tarzının özümsenmeden taklit edilmesidir. Recaizâde Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası romanının ana temasıdır.

Üstkurmaca — Okurun dikkatini anlatının kurmaca bir metin olduğuna çeken postmodern ve modern anlatı tekniğidir. Araba Sevdası romanında sezgisel bağlamda hissedilmiştir.

Bilinç Akışı — Karakterin zihninden geçen düşüncelerin mantıksal bir süzgeçten geçmeden, ham ve akışkan bir şekilde okura aktarıldığı modern anlatım tekniğidir. Berna Moran’a göre Araba Sevdası’nda ilk izleri görülür.

Romantik Dram — Klasik tiyatronun katı kurallarını yıkan, tarihten konular alan, acıklı ve gülünç unsurları bir arada barındıran tiyatro türüdür. Namık Kemal’in Vatan Yahut Silistre oyunu bu türe örnektir.

Leitmotif — Bir eserde müzikal veya edebi olarak sürekli tekrarlanan ana motif ya da sözdür. Vatan Yahut Silistre’de Abdullah Çavuş’un “Kıyamet mi kopar?” sözü buna örnektir.

Maupassant Tarzı Hikâye — Olay ağırlıklı, merak unsurunun ön planda tutulduğu ve genellikle sarsıcı, sürpriz bir sonla biten klasik öykü türüdür. Sami Paşazâde Sezai’nin Pandomima hikâyesi bu tarzdadır.

Mukaddime — Bir eserin başında yer alan ön söz veya giriş yazısıdır. Sami Paşazâde Sezai’nin Küçük Şeyler’in başındaki mukaddimesi Türk hikâyeciliği için milottur.

Pandomima — Sözsüz olarak jest ve mimiklerle, kostüm eşliğinde oynanan tiyatro gösterisidir. Sami Paşazâde Sezai’nin aynı adlı hikâyesinin kahramanı Paskal bu mesleği icra eder.

Platonik Aşk — Karşılığı olmayan, tamamen duygu ve hayallerde yaşatılan gizli aşktır. Pandomima hikâyesinde Paskal’ın Eftelya’ya duyduğu aşk bu kapsamdadır.

Mirasyedi — Atalarından kalan serveti çalışmadan, eğlence ve lüks içinde harcayan kimsedir. Araba Sevdası’nın kahramanı Bihruz Bey tipik bir mirasyedidir.

Tirat — Tiyatro oyunlarında oyuncuların sahnedeki uzun konuşmalarıdır. Vatan Yahut Silistre’de İslâm Bey ve Zekiye düşüncelerini tiratlarla aktarır.