Ünite 8: Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Örnek Metin Çözümlemeleri — Hızlı Bakış
Sınavdan hemen önce göz gezdirmek için sıkıştırılmış özet.
Sınavda Dikkat Et
Şinasi’nin “Münâcât” şiirinin dış yapı olarak divan şiiri formunda (kaside) kalmasına rağmen içerik ve zihniyet bakımından tamamen akılcı ve bilimsel temellere (astronomi, pozitivizm) dayandığını unutmayın.
Araba Sevdası romanının yazılış tarihi (1889) ile Servet-i Fünûn’daki tefrika tarihi (1896) arasındaki uzun sürenin, eserin kendinden sonraki realist romanları etkileme gücünü azalttığı bilgisini karıştırmayın.
Recaizâde Mahmut Ekrem’in Bihruz Bey karakteri üzerinden doğrudan romantik edebiyatın aşırı duygusal ve hayalperest yönünü hicvettiğini aklınızdan çıkarmayın.
Namık Kemal’in Vatan Yahut Silistre oyununun hayattayken sahnelenen ilk ve tek tiyatrosu olduğunu ve bu temsilin yazarın Mağusa sürgününe yol açtığını kesinlikle bilin.
Sami Paşazâde Sezai’nin “Küçük Şeyler” kitabının mukaddimesinin Türk edebiyatında kısa hikâyenin ilk teorik tanımı olduğunu ve modern hikâyeciliğin miladı kabul edildiğini unutmayın.
Pandomima hikâyesindeki başkahraman Paskal’ın bir palyaço olduğunu, Eftelya’ya platonik âşık olduğunu ve hikâyenin sonunda trajik bir şekilde intihar ettiğini sınavda karıştırmayın.
Vatan Yahut Silistre oyununda Zekiye’nin sadece âşık bir kadın olmadığını, aynı zamanda Türk edebiyatında kılık değiştirerek cepheye giden ilk eğitimli öncü kadın tip olduğunu daima göz önünde bulundurun.
Bilinmesi Gereken Kavramlar
MünâcâtVahdet-i VücûdVahdet-i ZâtPozitivizmYanlış BatılılaşmaÜstkurmacaBilinç AkışıRomantik DramLeitmotifMaupassant Tarzı HikâyeMukaddimePandomimaPlatonik AşkMirasyediTirat
